شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌ها و معیارهای گردشگری پایدار طبیعی در مناطق بیابانی (مطالعه موردی: استان یزد)

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسنده

استادیار گروه محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد میبد، میبد، ایران

چکیده

 تقاضا برای گردشگری در طبیعت، برنامه­ریزی همه­جانبه و توجه به محیط زیست و جلوگیری از تخریب آن را ضروری ساخته است. نواحی بیابانی عموماً بعنوان منابع طبیعی بکر شناخته شده‌اند و در صورتی که بخواهیم گردشگری را در این نواحی گسترش دهیم این نواحی نیز مانند سایر سایت‌های طبیعی از قاعده توسعه پایدار مستثتی نیستند. استان یزد در مرکز ایران با وسعت 131000 کیلومتر مربع سومین استان بزرگ کشور است که 65 درصد آن را اراضی کویری وبیابانی تشکیل می‌دهد. معرفی مهمترین شاخص‌ها و معیارهای مناسب اندازه گیری گردشگری پایدار طبیعی در مناطق خشک و بیابانی سؤال اصلی این تحقیق می‌باشد مقاله حاضر با روش توصیفی – تحلیلی و پیمایشی از طریق نظر خواهی از خبرگان و اساتید به شیوه دلفی و همچنین مدل تحلیل تشخیص در قالب نرم افزار SPSS به معرفی شاخص‌ها و معیارهای مناسب برای اندازه گیری پیشرفت به سوی پایداری در گردشگری طبیعی در مناطق خشک و بیابانی پرداخته است. یافته‌های تحقیق بر اساس آزمون فرض T-test در سطح 5 درصد مورد آزمون قرار گرفت. بر اساس یافته‌های تحقیق تعداد 64 شاخص برای سنجش پایداری گردشگری طبیعی در مناطق بیابانی انتخاب شدند. برای پایداری زیست محیطی 28 شاخص معرفی شدند. در این میان شاخص‌های دسترسی به منابع آب با میانگین 8، کیفیت آب با میانگین 7، دما با میانگین 72/7 وتنوع گیاهی وجانوری با میانگین 08/7 بیشترین وزن را دارا می‌باشند. سنجش پایداری اجتماعی و فرهنگی با 19 شاخص صورت می‌گیرد. مهم‌ترین این شاخص‌ها امنیت اجتماعی با میانگین 48/8، اطلاع رسانی با میانگین 96/7 مکانهای تاریخی و فرهنگی با میانگین 12/7 بیشترین امتیاز را کسب نموده‌اند. سنجش پایداری اقتصادی با تعداد 17 شاخص انجام می‌شود. شاخص‌های درآمدحاصل از گردشگری برای ساکنان محلی با میانگین 36/7، میزان اشتغال جوامع محلی با میانگین 7، زیرساخت‌های گردشگری با میانگین 7 از مهمترین شاخص‌های اقتصادی می‌باشد.
اولویت‌بندی معیارهای گردشگری بر اساس تست دانکن صورت گرفت که در این میان معیارهای امنیت، منابع آب ومالی در اولویت اول ومعیارهای خاک و توپوگرافی در اولویت پنجم قرار گرفتند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Process of Identifying and prioritization the sustainable ecotourism criteria in the desert regions (Case study: Yazd province)

نویسنده [English]

  • Seyed Aboulghasem Mirhoseini
Assistant Prof., Dept. of Environment, Meybod Beranch, Islamic Azad University, Meybod, Iran
چکیده [English]

Abstract
Demand for ecotourism caused a comprehensive planning and paying attention to the environment and preventing from its destruction, to be a necessary case. Ecotourism development principles in the desert regions, due to the special features of these regions and fragile ecosystems include the distinctive factors and standards that are more focused on the effects of natural environment for tourism. Our studied region in Yazd province located at the center of Iran with extent of 131000 km2 is the third great province of Iran where 65 % of it is composed of desert regions. In this paper, our most important question was this that "what are the appropriate indexes and criteria of measuring the sustainable ecotourism in the dry and desert regions?" and also "what is the process of identifying the appropriate indexes and criteria of ecotourism?"  .This paper introduced the appropriate indexes and criteria to measure the progress toward the sustainability in the ecotourism in the desert regions by a survey based and descriptive and analytical method and feedback from the experts in Delphi method. Results of the research were examined based on the T-TEST assumed in the level of 5%.   Finally , 64 cases were introduced which in the meantime 28 cases of them for assessing the environment sustainability , and 17  cases of them for assessing the economic sustainability and  19 cases of them were introduced  in the desert regions that were in accordance  with Iran and ecosystems of these regions .

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Ecotourism
  • Desert
  • Index
  • criterion
  • sustainable development
  • Yazd
الوانی، سید مهدی و معصومه. پیروزبخت (1385): فرآیند مدیریت جهانگردی، انتشارات دفتر پژوهشهای فرهنگی، چاپ اول، ص 108-107

رضائی، محمد. (1382)، اکوتوریسم، ماهنامه سفر، سال دوازدهم، شماره 2

رضوانی، محمد رضا (1387)، توسعه گردشگری روستایی (بارویکرد گردشگری پایدار)، انتشارات سمت، تهران، ص 148-147

رکن الدین افتخاری، عبدالرضا (1389): فرآیند بومی سازی شاخص‌های توسعه پایدار گردشگری روستایی در ایران، فصل نامه پژوهش‌های روستایی،، شماره 4، ص 1-41

سالنامه آماری استان یزد، معاونت راهبردی استانداری یزد،1389

سایت کویرهای ایران، http//www.irandeserts.com

شیبانی، وحید (1384): گردشگری در ایران، تهران، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.

نوجوان، محمد رضا (1387) ژئومورفولوژی کویر دره انجیرفصل نامه جغرافیایی سرزمین، شماره 18، ص 79-89

حداد تهرانی نشاط و ناصر. محرم نژاد (1381) شاخص‌های توسعه پایدار، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، چاپ اول، ص 83-89

Drumm, A., Moore, A., 2002, Ecotourism Development-A Manual for Conservation Planners and Managers, volume 1.

Duim, V.R. van der (2005) Tourisms capes: An actor-network perspective on sustainable tourism development. Wageningen: WUR Wageningen.PP:164-165.

Lin, J., Lin, Y., Tsaur, S., 2006, Evaluating Ecotourism Sustainability from the Integrated Perspective of Resource, Community and Tourism, Journal of Tourism Management (27):640-653.

Mason. M. C. and derVen Der Borg J. (2002) Sustainable tourism development in rural area, the case of the Dolomitebasin, Italy, PP.

Moreno, Alvaro and Amelung, Bas, 2009, Climate Change and Tourist Comfort on Europe's Beaches in summer: A Reassessment, Coastal Management, 37: 6, 550 — 568, First published on: 01 November 2009.

Tremblay, Pascal, 2006, Desert Tourism Scoping Study, Desert knowledge RC, Australia. 54p.

UNWTO, 2008, World Tourism Barometer, Volume 6, Number 2. Madrid: United National World Tourism Organization. Madrid, Spain.

UNWTO, 2001, Tourism 2020 Vision-Global Forecast and Profiles of Market Segments,Madrid:United Nations World Tourism Organization.

Weaver, D.B. 2001. Tourism in 21st century. New York: Continuum.

WTO/UNEP/IUCN, Guidelines: Development of National Parks and Protected Areas for Tourism IUCN, Gland, Switzerland In: Henric Majnounian, Iran Protected Area, Department Of Environment, 1379:598.