مطالعه نقش اقلیم بر کشت گندم در شرق خوزستان با استفاده از تکنیک GIS و مدل AHP

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، اهواز، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، اهواز، ایران

چکیده

شناخت اقلیم و پارامترهای مورد نیاز محصول گندم از مهم‌ترین عوامل مؤثر در تولید این محصول به شمار می‌رود. با بررسی‌های اقلیم شناسی کشاورزی می‌توان امکانات بالقوه و همچنین مشکلات و نقاط ضعف محیطی در مناطق مختلف را مشخص و کارآیی و بهره برداری از امکانات و محیط را به حداکثر رساند. با توجه به استعداد و ظرفیت‌های تولید گندم در شرق استان خوزستان، بررسی جامعی بر اساس آمار 15 ساله عناصر اقلیمی و شناسایی عوامل محیطی در 5 شهرستان ایذه، امیدیه، باغ ملک، بهبهان و رامهرمز(شرق استان خوزستان) انجام گرفت و با استفاده از توانایی سیستم اطلاعات جغرافیایی (G. I. S) در تلفیق لایه‌های مختلف اطلاعاتی، در قالب مدل‌های مختلف، به پهنه‌بندی کشت گندم (آبی و دیم) در این محیط پرداختیم، سپس براساس رابطه بین هر یک از پارامترهای محیطی و اقلیمی موثر در کشت گندم و عملکرد محصول به تفکیک آبی و دیم به طبقه‌بندی نقشه‌های حاصل بر اساس قابلیت کشت این محصول پرداخته شد. آنگاه براساس مدل سلسله مراتبی(A. H. P) به تخصیص ارزش و تلفیق نقشه‌های حاصله در محیط G. I. S پرداخته شد و با استفاده از نرم افزارهای Excel و Spss به تحلیل آماری داده‌ها پرداختیم. در نهایت، نواحی مستعد کشت گندم آبی و دیم در شرق خوزستان شناسایی شدند و نتایج حاکی از آن است که شهرستان‌های بهبهان و رامهرمز از لحاظ کشت گندم آبی و شهرستان ایذه از لحاظ کشت گندم دیم شرایط و استعداد مساعدتری دارند و شهرستان امیدیه جهت کشت گندم دیم توصیه نمی‌شود. 

کلیدواژه‌ها


امیری، هدایت اله (1391). بررسی تأثیر اقلیم بر کشت گندم در شرق خوزستان با کمک G. I. S، پایان‌نامه کارشناسی ارشد اقلیم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز.

اسکندری، محمدرضا (1386). بررسی نقش اقلیم در برنامه‌ریزی زراعی شهرستان رامهرمز جهت افزایش تولیدات کشاورزی با تاکید بر گندم، پایان نامه کارشناسی ارشد اقلیم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز.

اداره کل هواشناسی استان خوزستان (1391)، واحد آمار و تحقیقات.

دردخوار، علی (1383). اقلیم کشاورزی لامرد با تاکید برکشت گندم، پایان نامه کارشناسی ارشد اقلیم شناسی، دانشگاه اصفهان.

زمردیان، محمد جعفر (1381). کاربرد جغرافیای طبیعی در برنامه‌ریزی شهری و روستایی، انتشارات دانشگاه پیام نور.

سازمان جهاد کشاورزی استان خوزستان(1390). واحد کتابخانه و آمار، سالنامه آماری 1376 الی 1385.

سازمان هواشناسی کشور (1383). فصلنامه بارش، شماره 4، پاییز 1383

عبداللهی، غلام عباس (1383). تحلیلی برمدیریت سن گندم در ایران، انتشارات نشر آموزش کشاورزی.

علیزاده، امین (1382). اصول هیدرولوژی کاربردی، انتشارات مشهد، چاپ شانزدهم.

قدسی پور، سیدحسن، (1384). فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر.

کاویانی، محمدرضا (1374). مبانی آب و هوا شناسی، انتشارات سمت.

کرمی، مسعود (1384). تعیین تقویم کشت گندم دیم در همدان با استفاده از داده‌های اقلیمی، پایان نامه کارشناسی ارشداقلیم شناسی، دانشگاه تهران.

کمالی، غلامعلی و همکاران (1387)، پتانسیل اقلیمی کشت گندم دیم در آذربایجان شرقی، مجله آب و هوا، جلد 22، شماره 2.

کوچکی، عوض و نصیری محلاتی، محمد (1367). مبانی فیزیولوژی رشدو نموگیاهان زراعی، انتشارات جهاد دانشگاهی، دانشگاه مشهد.

مهندسین مشاور کوانتا (1355)، مطالعات هواشناسی کشاورزی (جلد دوم)، توسعه و مدرنیزه کردن خدمات هواشناسی، انتشارات سازمان هواشناسی کشور.

Finetto,G. A. (1998). Fruit growing the Arab Republic of Yemn,Rivicti-di-frutticoltara-e-di-ortoloricoltara,No,52: 12,41-45. 9PL

Khalf-Allah,AM. Bacr-HMA, Sherrif, M. M,Taha,M. W. (1973). fruit and vegetable crops production on desalina tedsea-water in the Egytian noeth western coast,Alexandria-iournal-0f Agricaltural-Research,3,401-406