تبیین ژئوپلیتیک سازه های رقابت در جنوب شرق ایران

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

بندر اقیانوسی چابهار به­ لحاظ ژئوپلیتیکی عرصه­ رقابت­هایی است که می­توان آنرا در دو مقیاس بررسی کرد. در مقیاس اول، پاکستان با توجه به تداخل حوزه­ سرزمینی جنوب شرق ایران، به دنبال بهره­برداری حداکثری از توانش­ها و امکانات دو ایالت سند و بلوچستان است. در مقیاس دوم، پاکستان بنابر رقابت­ها و تنش­های خود با هندوستان، بندرهای اقیانوسی هند از خط مرزی جنوب شرق تا جنوب که شامل ایالت­های گجرات تا کرالا است، را به عنوان رقیب ژئواکونومیک خود می­نگرد. به همین دلیل، پاکستان با افزایش مناسبات خود با چین، درصدد است تا علاوه بر استفاده از روابط نه چندان مطلوب پکن- دهلی نو، از کریدور جنوبی خود برای اهداف اقتصادی بیشتر استفاده کند. در مقابل، هندوستان نیز با افزایش سطح روابط خود با ایالات متحده، توانسته است از ظرفیت­ بندرهای اقیانوسی خود استفاده کند. نوشتار حاضر بر این فرضیه استوار است که ایران برای استفاده از توانش­های اقتصادی جنوب شرق خود و به­ویژه بندر چابهار، چه رویکردی را باید اتخاذ کند؟ بنابر یافته­های این پژوهش، به­نظر می­رسد که تشکیل ائتلاف منطقه­ای با محوریت ایران، عمان، هندوستان و روسیه (IOIR) و سپس در مقیاسی بزرگتر، ائتلاف منطقه­ای ایران، روسیه، هندوستان، پاکستان، عمان و چین (IRIPOC) می­تواند ائتلاف ژئواکونومیک مناسبی برای استفاده­ بهینه­­ ایران از توانش­های راهبردی- اقتصادی جنوب شرق کشور باشد.

کلیدواژه‌ها


پور پویان، رضا، مجتهدزاده، پیروز و زهرا احمدی­پور (1389)، «بنیان‌های جغرافیایی و ژئوپلیتیکی روابط در شبه‌قارّه‌ی هند»، فصلنامه مطالعات شبه‌قارّه، سال 2، شماره‌ی 5، صص 78-55.

حافظ­نیا، محمدرضا (1390)، «اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک»، چاپ سوم، مشهد: انتشارات پاپلی

حافظ­نیا، محمدرضا و ابراهیم رومینا (1384)، «تحلیل ظرفیت­های ژئوپلیتیک سواحل جنوب شرق ایران در راستای منافع ملی (فضای مورد غفلت)»، فصلنامه­ی جغرافیا و توسعه، دوره­ی 3، شماره­ی 6، صص 20-5.

خلیلی، محسن، حیدری، جهانگیر و هادی صیادی (1392)، «پیوندِ ژنگانِ ژئوپلیتیک و سیاست‌خارجی نمونه‌پژوهی: پاکستان و ایران»، فصلنامه­ی مطالعات شبه قاره، سال پنجم، شماره­­ی 17، صص 126-95.

دوئرتی، جیمز (1393)، «نظریه­های متعارض در روابط بین الملل»، ترجمه وحید بزرگی، تهران: قومس

راثی، علی (1394)، تحلیل ژئوپلیتیکی روابط ایران و عمان بر مبنای تئوری اندرسون، قابل دسترسی در؛ http://iranbazgoo.persianblog.ir/post/709/

سلیمی، حسین (1388)، «آسیای جنوب غربی به عنوان یک منطقه؟ تحلیل اطلاق منطقه آسیای جنوب غربی آسیا»، فصلنامه ژئوپولیتیک، سال پنجم، شماره­ی 2، صص 118-115.

شفیعی، میرعلی (1388)، «تحلیل ژئوپولیتیک و ژئواکونومیک خط لوله گاز ایران- هند»، فصلنامه­ی فضای جغرافیایی دانشگاه آزاد اهر، سال نهم، شماره­ی 26، صص 48-52.

عزتی، عزت الله و هادی ویسی (1385)، «تحلیل ژئوپولیتیک و ژئواکونومیک خطه لوله­ی گاز ایران و هند»، فصلنامه­ی ژئوپلیتک، سال دوم، شماره­ی 2، صص 45-27.

فرزین­نیا، زیبا (1383)، «سیاست خارجی پاکستان: تغییر و تحول»، تهران: انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بین­اللملی وزارت امور خارجه.

محرابی، علیرضا و محمد اقتدارنژاد (1393)، «مدل تبیینی ژئوپلیتیک پاکستان در حوزه رقابت و همکاری با جمهوری اسلامی ایران (با تاکید برموقعیت و نقش­آفرینی منطقه­ای)»، فصلنامه مطالعات شبه قاره، دوره­ی 6، شماره­ی 20، صص 223-199.

محمدی، حمیدرضا و ابراهیم احمدی (1394)، «ژئوپلیتیک ایران و پاکستان؛ زمینه­های همگرایی و واگرایی منطقه­ای»، تهران: انتشارات انتخاب.

مورگنتا، هانس جی. (1394). «سیاست میان ملت­ها»، ترجمه حمیرا مشیرزاده، چاپ سوم، تهران: مرکز انتشارات وزارت امور خارجه.

Baru, S. (2012). Understanding Geo-economics and Strategy, Survival, 13:3, PP. 13-21.

Gartzke, E. and Skrede Gleditsch, K. (2013). Identity and Conflict: Ties that Bind and Differences that Divide, European Journal of International Relations, Vol.12, No.1, PP. 53-87.

Landler, M. (2010). Clinton Raises U.S. Concerns of Military Power in Iran,” The New York Times, February 15, PP. 50-61.

Lobell, S. (2015). War is politics: Offensive realism, domestic politics, and security strategies, Security Studies, 12:2, PP. 165-195.

Merriam-Webster (2014). Geoeconomics. Retrieved 01 02, 2014, from Merriam-Webster: available at:http://www.merriam-webster.com

Solberg, K. S. (2012). Geoeconomics, London: Bookboon.

Zarate, J. (2012). Playing a New Geoeconomic Game, Washington D.C.: Center for Strategic and International Studies.