نقش و جایگاه اقتصادی تعاونی‌ها در برنامه‌ریزی‌های توسعه پایدار روستایی (مطالعه موردی: تعاونی‌های صیادی جزیره قشم)

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری شیلات، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

2 استادیار اقتصاد، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

3 دانشیار شیلات، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

4 استادیار شیلات، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

چکیده

توسعه منابع انسانی در ریشه کنی فقر نقش مهمی دارد. نیمی از جمعیت جهان در نواحی روستایی زندگی می‌کنند که با فقر زیاد، سوء تغذیه و سطح سواد کم دست به گریبان می‌باشند. رفع معظلات این جمعیت عظیم از طریق برنامه‌ریزی آگاهانه و توسعه پایدار است. توسعة پایدار روستایی فرایند ارتقای همه جانبة زندگی روستایی از طریق زمینه سازی و ترغیب فعالیت‌های همساز با قابلیت‌ها و تنگناهای محیط (به مفهوم عام آن) می‌باشد. از اینرو، زمینه سازی های ساختاری در چهار جنبة عام محیطی-اکولوژیک، اجتماعی-فرهنگی، اقتصادی- سیاسی و کالبدی-فضایی می‌تواند به کارکرد مناسب این فرایند بی انجامد. توسعه پایدار روستایی به نوبه خود با مشارکت روستاییان در تصمیم سازی، اجرا، سهم بردن ازمنافع و نظارت و ارزیابی تحقق می‌یابد. از اینرو، تعاونی‌ها بواسطه روح مشارکتی خود، ابزاری جهت توسعه بخش‌های حاشیه‌ای جامعه محسوب می‌شوند. تنوع، اساس ثبات و پایداری است و هر اندازه سیستمی متنوع‌تر گردد، پایداری و پویایی آن در طول زمان و در مکانهای مختلف در مقابل تنشهای درونی و بیرونی نیز حفظ می‌گردد. امروزه تنوع بخشی به اقتصاد روستایی یکی از رویکردهای تحقق توسعه پایدار روستایی است. در سال‌های اخیر، نقش ویژه­ی تعاونی­ها به عنوان یکی از بخش­های بسیار مهم اقتصاد با توجه به ابلاغیه مقام معظم رهبری شکل جدیدتر و جدی­تری به خود گرفته است. بررسی تعاونی­های موجود حکایت از آن دارد که با ساختارهای سنتی موجود نمی­توانند دارای کارایی و اثربخشی و در نهایت کارکرد پویا و مطلوب تضمین کننده بقاء و دوام آن در بلند مدت باشند. تحقیق حاضر با هدف بررسی و مقایسه کارایی و بهره وری تعاونی‌های صیادی مستقر در دو ساحل شمالی و جنوبی جزیره قشم صورت گرفت. روش تحقیق حاضر از نوع توصیفی بوده و جامعه آماری شامل 13 تعاونی صیادی اعم از فعال و غیر فعال در سطح جزیره قشم بوده است. داده‌های آماری به روش پیمایشی و از طریق تهیه و تکمیل پرسشنامه و مراجعه به اسناد شرکت‌های تعاونی و اداره شیلات و مصاحبه با اعضای تعاونی‌ها و کارشناسان شیلات جمع آوری شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزار Spss و Excel صورت گرفت. طبق نتایج تحقیق، حدود 21 درصد از تعاونی‌ها فعال و مابقی تقریباً غیر فعال بودند. میزان کارایی و بهره وری و سرمایه گذاری اولیه تعاونی‌های صیادی سواحل جنوبی بیشتر از تعاونی‌های صیادی سواحل شمالی بود. همچنین، میزان سود ناخالص و خالص تعاونی‌های صیادی سواحل جنوبی از تعاونی‌های صیادی سواحل شمالی بیشتر بود. در تحقیق حاضر مشخص شد که ساختار و عملکرد تعاونی‌های صیادی مستقر در جزیره قشم از ضوابط و قوانین عمومی تعاونی‌ها تبعیت ندارد که این امر بر کارایی و بهره وری آن‌ها تأثیر منفی داشت.
 

کلیدواژه‌ها


اصول و اندیشه‌های تعاون. دفتر معاونت تحقیقات، آموزش و ترویج وزارت تعاون

اوکتایی، ن. (1373). ترجمه تعاونی­های ماهیگیری در کشورهای در حال توسعه، جان می نل، پ. چاپ سوم، وزارت جهاد سازندگی، مرکز تحقیقات و بررسی مسائل روستایی. 100 ص.

براتپور باجگیران، س؛ رضایی برون، م؛ صدری فرد، ا (1393). بررسی تأثیر شاخص‌های نیروی کار (اشتغال و بیکاری) در توسعه پایدار. دومین کنگره بین المللی سازه، معماری و توسعه شهری 1393

بذرافشان، جواد (1389). آسیب شناسی تعاونی‌های تولید روستایی در ایران. مجموعه مقالات چهارمین کنگره بین المللی جغرافیدانان جهان اسلام (ICIWG 2010).

تقی زاده، ه. و پورربی، و. تابستان 1389. ارزیابی کارایی شرکت‌های تولید کننده سیمان در بورس اوراق بهادار تهران سال‌های 1381-1387 با استفاده از مدل تحلیل پوششی داده‌‌ها. ویژه نامه بازار سرمایه، شماره 7، صفحات 199-220.

رضایی، روح االه (1393). بررسی نقش و جایگاه کارآفرینی در توسعه تعاونیهای روستایی. نشریه کارآفرینی در کشاورزی جلد اول، شماره اول، ص 85-102.

سعیدی، عباس، (1392). پیوستگی توسعة روستایی شهری در قالب منظومه‌های روستایی. فصلنامه برنامه‌ریزی – کالبدی. سال دوم - شماره چهارم، ص 11-20.

قربانی، م.، دریجانی، ع.، حسن­پور، ا.، خالدی، م. و ترشیزی، م. 1388. امکان سازی تشکیل تعاونی­های مشاوره برای توانمندسازی تعاونی­های تولید استان خراسان رضوی. مجله تعاون، سال بیستم، شماره 206-207، صفحات 21-45.

کرمی، عزت الله و همکاران (1384). آثار تعاونیهای تولید کشاورزی در فرایند تولید. ویژه نامه اقتصاد کشاورزی و توسعه،31، 1-45، ص 2.

کریم، محمد حسین (1394). چالش‌های شبکه‌های تعاونی روستایی ایران. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال چهارم، شماره 3، پیاپی 13، ص 173-196

کشوری، بهمن (1380). تاریخچه شرکت‌های تعاونی مصرف در ایران، نشریه 33، تهران.

ولایی، م؛ محمدی یگانه، ب (1393). تنوع بخشی به اقتصاد روستاها جهت تحقق توسعه پایدار (مورد: دهستان مرحمتآباد شمالی شهرستان میاندوآب). فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال سوم، شماره 2، پیاپی 8، ص 54-70.

تقی زاده، ه. و پور ربی، و. تابستان 1389. ارزیابی کارایی شرکت‌های تولید کننده سیمان در بورس اوراق بهادار تهران سال‌های 1381-1387 با استفاده از مدل تحلیل پوششی داده‌‌ها. ویژه نامه بازار سرمایه، شماره 7، صفحات 199-220.

سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (1383)، قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، معاونت امور اداری، مالی و منابع انسانی، چاپ دوم.

Birchall, J. (2013), Resilience in a Downturn: the Power of Financial Cooperatives, Geneva: International Labour Organization (Available at: http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/ed_emp/emp_ent/coop/documents/publication/wcms_207768.pdf, accessed on 4th October 2013).

Brigham, E.F. and Pappas, J.L. (1972). Management Economics. Hinsdale, IL: The Dryden Press.City University of New York.

Develtere, P., I. Pollet & F. Wanyama (eds.) (2008), “Cooperating out of Poverty: The Renaissance of the African Cooperative Movement,” Geneva: ILO.

ICA (2014), “Co-operative Facts & Figures” (Available at: http://ica.coop/en/whats-co-op/co-operative-facts-figures, accessed on 3rd April, 2013).

ICA (1995). www.uwcc.wisc.edu/icic/orgs/ica/pubs/review/index.html ICA (The International Co-operative Alliance) Review Vol. 88 No. 4, 1995

ICA. op. cit.; ILO (2012), op. cit.; UNDESA (2014), op. cit.

ILC (2007), “The Promotion of Sustainable Enterprises,” Report VI. Geneva: ILO. (Available at:http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/@ed_emp/@emp_ent/documents/publication/wcms_093969.pdf).

ILO (2002), Recommendation 193 Concerning the Promotion of Cooperatives. ILO (The International Labour Organisation) (Available at: http: //www.ilo.org/images/empent/static/coop/ pdf/english.pdf).

Martin Hinds(1984). The First Arab Conquests in Fārs, Ira. Published by: British Institute of Persian Studies Vol. 22, (1984), pp. 39-53.

Shimizu, M. & et al. 1997. value added productivity measurement and it's practical applications, Japan Productivity Center for Socio-Economic Development. 231p.

World Bank (2003). Cooperatives Face the Future, Rural Development. New York: Press of