آمایش مناطق مرزی با تأکید بر راهبردها و اولویت‌های برنامه ریزی مناطق مرزی (مریوان و بانه)

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه پژوهش‌های جغرافیا، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی آمایش سرزمین، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

 پیامد فضایی آمایش، تعامل میان انسان و فعالیت­هایش در فضا، و به طور کلی چیدمان منطقی از استقرار جمعیت و فعالیت در پهنه سرزمین است و نقش آن در برنامه­ریزی­های دیگر به نحوی است که تمام برنامه­های توسعه اجتماعی و اقتصادی در سطوح مختلف جغرافیایی متأثر از آن است. هدف از تحقیق حاضر، آمایش مناطق مرزی با تأکید بر راهبردها و اولویت‌های برنامه­ریزی در مناطق مرزی بانه و مریوان است. در این تحقیق روش پژوهش به صورت توصیفی – تحلیلی انجام شده است. همچنین تحقیق حاضر از نوع تحقیقات کاربردی به شمار می­آید و شیوه­ جمع­آوری اطلاعات اسنادی و میدانی در قالب پرسشنامه و توسط ۲۰ نفر از متخصصان امر انجام گرفته است، مدل­های استفاده شده در تحقیق حاضر مدل هیبریدی، SWOT، QSPM، SWOT-ANP و SWOT- AHP است، در نتیجه­ی آن سنجش قابلیت­ها و محدودیت­های آمایش مناطق مرزی به لحاظ توسعه انجام گرفته شده است، برای حصول بدین مقصود با بهره‌گیری از تکنیک SWOT اقدام به شناسایی نقاط قوت و ضعف (عوامل داخلی) و فرصت­ها و تهدیدها (عوامل خارجی) شده است و سپس با استفاده از مدل ANP و AHP به وزن دهی مجموعه عوامل داخلی و خارجی جهت اتخاذ بهترین استراتژی (SO,WO,ST,WT) پرداخته شده است. نتایج تحقیق نشان می­دهد که در مدل SWOT-QSPM، WT به عنوان راهبرد اصلی، در مدل SWOT-AHP راهبرد SO‌ با امتیاز ۸۶۱/۰ به عنوان راهبرداصلی و در مدل SWOT-ANP راهبرد ST‌ با امتیاز ۱۶۶۹/۰ به عنوان راهبرد اصلی انتخاب شد.

کلیدواژه‌ها


احمدی پور، زهرا. حافظ نیا، محمدرضا و محمد پور، علی‌رضا (1387)؛ «تأثیرات اقتصادی و اجتماعی بازگشایی مرزها نمونه موردی بخش باجگیران در مرز ایران و ترکمنستان»، پژوهش‌های جغرافیایی انسانی، شماره 65: صص 18-1.

 اسماعیل­زاده، خالد. سحابی، جلیل (۱۳۹۱)؛ «بازارچه­های مشترک مرزی، مکانیسمی برای سالم‌سازی اقتصاد، مناطق مرزنشین و توسعه همکاری­های منطقه­ای»، دومین همایش ملی راهکارهای توسعه اقتصادی با محوریت برنامه­ریزی منطقه­ای، صص ۲۶-۱.

پولادی، حسن. کشاورزیان، محمد مهدی. خان محمدی، هادی و اصلی پور، حسین (۱۳۹۵)؛ الگو‌سازی عوامل تأمین کننده امنیت پایدار مرز (مطالعه موردی: مرزهای شرقی ایران)»، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال نوزدهم، شماره ۷۲، پاییز ۱۳۹۵.

 سعیده زرآبادی، زهرا سادات. خلیجی، محمدعلی. وظیفه‌شناس، رسول و فتحی، محمدحسین (۱۳۹۲)؛ «ارزیابی راهبردهای آمایش مناطق مرزی بر اساس مدل ANP-SWOT، مطالعه موردی (مرز ایران و ترکیه)»، سومین کنفرانس بین المللی برنامه‌ریزی و مدیریت محیط زیست، دانشگاه تهران.

عندلیب، علیرضا و جوانشیری، مژده (۱۳۹۵)، «آمایش مناطق مرزی و تدوین راهبردهای توسعه در منطقه مرزی تایباد» مجله علوم جغرافیایی، شماره ۲۵ (پاییز و زمستان).

عندلیب، علیرضا (۱۳۸۰)؛ «نظریه پایه و اصول آمایش مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران»، تهران، دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

قنبری، ابوالفضل. سرداری، ایوب (۱۳۹۴)؛ آمایش مناطق مرزی با تأکید بر راهبردها و اولویت‌های برنامه­ریزی مناطق مرزی بانه و مریوان با استفاده از مدل SWOT-AHP و SWOT-ANP، پایانامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی آمایش سرزمین، دانشکده جغرافیا و برنامه­ریزی، دانشگاه تبریز.

قنبری، حکیمه و روستایی، شهریور (۱۳۹۲)؛ «بررسی اولویت‌های برنامه‌ریزی و آمایش مناطق مرزی استان آذربایجان شرقی با به کارگیری مدل تحلیل شبکه (ANP)»، مجله آمایش سرزمین، شماره‌ی ۲: صص ۳۶۰-۳۳۵.

مختاری هشی،‌ حسین. مؤمنی، مهدی و باقری، مهرداد (۱۳۹۳)؛ «تدوین راهبردهای آمایش مناطق مرزی: مطالعه موردی مرزهای شرقی کشور»، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال ۲۹،‌ شماره سوم،‌ پاییز ۱۳۹۳،‌ شماره پیاپی ۱۱۴.

وزارت امور اقتصاد و دارایی (۱۳۸۱)؛ «بررسی روند تشکیل بازارچه‌های مرزی مشترک و تحلیل وضعیت فعلی آن‌ها»، تهران، انتشارت وزارت امور اقتصاد و دارایی.

Afrakhteh,, H, 2006, The problems of regional development and border cities: A case study of Zahedan, Iran. Cities, Vol. 23, No. 6, PP: 423–432.

Andrew, C, 2001, From Core-Periphery to Polycentric Development Concept of Spatial and A spatial Perpherality. European Planning Studies, Vol.9, No.4, Car fax Publishing.

Gallego-Ayala, J and Juízo, D, 2011, Strategic implementation of integrated water resources management in Mozambique: An A’WOT analysis, Physics and Chemistry of the Earth, Vol. 36, pp.1103-1111.

 Gülden, E and،Ceren, Ö,2003, » The Economic and Spatial Peripherality of Border Regions in Southeastern Europe«, The 43rd European Congress of the Regional Science Association Jyväskylä, Finland 27th-30th.

Janparvar, M, Hosseinpour M, Mahdi Mehro, A, 2014, »Border Management; as Strategy of States to Maintain Order and Security in the Country«, Geopolitics Quarterly, Volume: 9, No 4, 4PP 58-82

Kajanusa, M., Kangas, J, and Kurttila, M, 2004, »The use of value focused thinking and the, SWOT hybrid method in tourism management«, torism Management 25, pp: 499-506.

Knox, P and Marston, S, 1998, Places and Regions in Global Context. Human Geography, New Jersey, Prentice Hall, Upper Saddle River.

Niebuh,r A and Stiller, S, 2002, »Integration Effects in Border Regions: A Survey of Economic Theory and Empirical Studies«, HWWA Discussion Paper, Hamburg Institute of International Economics.

Niebuhr, A,2005, The impact of EU enlargement on European border regions, HWWA Discussion Paper, No33.

Niebuhr, A and Stiller, S, 2004» (Integration and Labour Markets in European Border Regions«, Hamburg Institute of International Economic, PP: 284.

Niles, H, 1975, An Evaluation of Growth Center Theory and Practice. Environment and Planning, No7.

Pena, S, 2005, Recent development in urban marginality along Mexico’s northern border. Journal of Habitat International, No29.

Perkamann, M,,2003, Cross-Border Regions in Europe, Significance, and Drivers of Regional Cross-Border Cooperation. European Urban Regional Studies, Vol. 10Na 2.

Phillip, J. and Wild, Trevor, 1994, Opening the Frontier: Recent Spatial Impacts in the Former Inner-German Border Zone; Regional Studies, Vol. 28.3; PP 259-273.

Topaloglou, L and Petrakos, G, 2006, »The new economic geography of the northern greek border regions«, 46 Th Congress of theEuropean RegionalScienceAssociation, PP: 23-27.

Walters, W,2006, »Border/ Control«, European Journaln of Social Theory,Vol 9 (2), London.

Wickramasinghe, V and Takano, 2010» (Application of combined SWOT and Analytic Hierarchy Process (AHP) for tourism revival strategic marketing planning: A Case of Sri Lanka tourism«, Journal of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, Vol. 8, PP: 954-969.

Yüksel, İ and Dağdeviren, M, 2007, »Using the analytic network process (ANP) in a SWOT analysis-A case study for a textile firm, Information Sciences«Vol. 177, No. 16, pp. 3364-33