تدوین برنامة راهبردی ایجاد و توسعة گردشگری در میراث صنعتی؛ مورد مطالعه: کارخانة ریسباف اصفهان

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری مرمت بافت های تاریخی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران

چکیده

کارخانة ریسباف اصفهان از آثار صنعتی قابل‎توجه در ایران است. یکی از راهکارهای حفاظت از این میراث معماری صنعتی، ایجاد و توسعة گردشگری بر اساس قابلیت‌ها و ارزش‌های آن است. با توجه به این امر، مقالة حاضر درصدد است تا با کمک رهیافت برنامه‌ریزی راهبردی (تکنیک‌هایی از قبیل: ماتریس ارزیابی عوامل داخلی،[1] ماتریس ارزیابی عوامل خارجی[2] و مدل سوات[3]) و با کمک نرم افزار SPSS و از طریق روش کتابخانه‌ای و مطالعات میدانی (پانل خبرگان)، مهم‌ترین راهبردهای مناسب توسعة گردشگری در کارخانة ریسباف اصفهان را تدوین و اولویت‌بندی نماید. نتایج به‏دست آمده از این پژوهش بیانگر این مطلب است که کارخانة ریسباف اصفهان به‎عنوان یک سیستم با 9 فرصت و 15 تهدید (مشتمل بر 6 عامل خارجی و 24 شاخص) و با 32 نقطة قوت و 14 نقطة ضعف (مشتمل بر 9 عامل داخلی و 46 شاخص) مواجه است. کارخانة ریسباف اصفهان با دارا بودن عوامل نه‌گانة داخلی با امتیاز کل 3.781 و عوامل شش‌گانة خارجی با امتیاز کل 4.023 درخصوص ایجاد و توسعة گردشگری، به‎ترتیب در محیط داخلی با قوت و در محیط خارجی با فرصت روبرو است. همچنین باتوجه به اینکه موقعیت گردشگری در کارخانة ریسباف اصفهان در بخش (I) جدول مقایسه‌ای عوامل داخلی-خارجی است، راهبرد استخراجی آن، «راهبرد رشد و ساخت» است.

کلیدواژه‌ها


آر. دیوید، فرد (1384). مدیریت استراتژیک، ترجمۀ علی پارسائیان و محمد اعرابی، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.

آینه‌چی، شهرزاد (1393)، «حفاظت از میراث صنعتی تاریخی ایران و تبیین استراتژیهای مداخله (مطالعه موردی: آسیاب‌های آبی شوشتر)»، چهارمین کنفرانس بین المللی رویکردهای نوین در نگهداشت انرژی.

آینه‌چی، شهرزاد وساحل قاسمی (1394)، «حفاظت از میراث صنعتی معاصر ایران و تبیین استراتژ‌ی‎های مداخله با نگاهی ویژه به مجموعة کارخانه‌های معاصر تهران»، تبریز: کنفرانس بین المللی انسان، معماری، عمران و شهر، مرکز مطالعات راهبردی معماری و شهرسازی.

پازوکی، ناصر و عبدالکریم شادمهر (1384)، آثار ثبت شده  در فهرست آثار ملی از 24/6/1310 تا 24/6/1384. تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور، معاونت حفظ و احیاء آثار تاریخی، دفتر ثبت میراث تاریخی - فرهنگی و طبیعی.

پهلوان‌زاده، لیلا (اردیبهشت 1390)، «صنایع قدیمی اصفهان»، مجلۀ معمار، شمارۀ 66، تهران: موسسۀ معمار نشر، صص 66-61.

دفت، ریچارد آل (1383)، تئوری و طراحی سازمان، ترجمة اعرابی، محمد و علی پارساییان، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.

روزنامۀ اخگر، سال یازدهم، شمارۀ 1422، 20 فروردین 1318.

روزنامۀ اطلاعات، شمارۀ 8803، مورخ 18/7/1334.

زمانیان، روزبه، حمید فتحی و سارا نهیبی (1389)، «بررسی اثرات ژئوپولیتیکی توسعۀ گردشگری منطقه‎ای با بهره‎گیری از رهیافت برنامه‎ریزی راهبردی، نمونۀ موردی: منطقۀ گردشگری چادگان، کهسوار طرار»، فصلنامۀ ژئوپولیتیک، سال ششم، شمارۀ دوم. تهران: انجمن ژئوپولیتیک ایران.214-182.

سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان اصفهان (1385)، چشم انداز ۲۰ سال آیندۀ استان اصفهان، اصفهان: سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان اصفهان، ر.ک:

شفقی، سیروس (1385)، بازار بزرگ اصفهان، اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری و مرکز اصفهان شناسی و خانۀ ملل.

صداقت، مهدی، زهرا افضلی گروه و امیر کاشانی اصل (بهار 1395)، «ارزیابی و تحلیل پتانسیل‌ها و راهبردهای مؤثر گردشگری شهر راین با استفاده از مدل برنامه‌ریزی استراتژیک کمی»، نشریة مطالعات نواحی شهری دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال سوم، شمارۀ 1، پیاپی 6، صص 116-103.

ضرغام بروجنی، حمید (1389)، برنامه ریزی توسعۀ جهانگردی رویکردی هم پیوند و پایدار. تهران: مهکامه.

عابدی، حسن (1334)، اصفهان از لحاظ اجتماعی و اقتصادی. [بی. م. بی. نا].

لطفی، سهند (1390)، «بازآفرینی شهری فرهنگ مبنا: تأملی بر بن‌مایه‌های فرهنگی و کنش بازآفرینی»، نشریۀ هنرهای زیبا، شمارۀ 45، صص 60-47.

مختاباد، مصطفی، مهران فرصت و هدیه صدیقی (1393)، تحلیل راهبردی از نقش احیای میراث صنعتی بر سیاست‎های توسعۀ درونزای شهری با رویکرد پایداری اجتماعی (نمونۀ موردی: کارخانۀ روغن نباتی شکوفۀ بابل)، دومین همایش ملی پژوهش‌های کاربردی و مهندسی عمران، معماری و مدیریت شهری، تهران: دانشگاه جامع علمی کاربردی.

معماریان، حسین، محمدجواد مهدوی نژاد و محمود دهقان نیری (1395)، «اولویت‌بندی معیارهای صنعت گردشگری در میراث صنعتی معماری با استفاده از تکنیک تصمیم‌گیری چند معیاره: مورد مطالعه منطقۀ ورسک»، فصلنامۀ علمی تخصصی دانشکدۀ گردشگری دانشگاه علم و فرهنگ، سال 4، شمارۀ 5، صص 31-21.

هنرفر، لطف الله (1346)، آشنایی با شهر تاریخی اصفهان (راهنمای جوانان)، اصفهان: ثقفی.

Dimitrios, Buhalis, (2001), Tourism in Greece: Strategic Analysis and Challenges; Current Issues in Tourism; Vol. 4, No. 5; UK: School of Management Studies for the Service Sector, University of Surrey, Guildford GU2 7XH.

Hashimoto, Atsuko, Tefler, David, (2016), Transformation of Gunkanjima (Battleship Island): from a coalmine island to a modern industrial heritage tourism site in Japan, Journal of Heritage Tourism, Volume 1, pp 1-18.

Sharply, Richard, Telfer, J. David, (2008), Tourism and Development in the Developing World, London: Rutledge Taylor & Francis Group.

UNWTO World Tourism Barometer, (2015), [on-line] Available: http://www.e-unwto.org/loi/wtobarometereng [07/26/2016].