شناسایی و تحلیل عوامل موثر در شکل گیری حس مکانی در فضاهای عمومی شهری(مطالعه موردی: فرهنگسرای نیاوران، موزه هنرهای معاصر، تئاتر شهر)

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری تخصصی معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رشت، ایران

2 گروه معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

3 گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد لاهیجان، ایران.

چکیده

حس مکانی مفهومی است کلی و پیچیده که در ارتقای کیفیت محیطهای انسانی و در شکل‌گیری پایه‌های ارتباطی استفاده کنندگان از محیط و فضا تاثیر و نقش بسزایی دارد. با توجه به اهمیت موضوع در مقاله حاضر، با هدف بررسی عوامل شکل‌دهنده حس مکانی و سنجش معیارهای شناسایی شده در فضاهای عمومی شهری(تئاتر شهر، فرهنگسرای نیاوران، موزه هنرهای معاصر) صورت گرفته است. روش تحقیق در مقاله حاضر توصیفی – تحلیلی و بر اساس مرور منابع کتابخانه‌ای و نظرسنجی از کارشناسان و متخصصین امر به روش میدانی انجام گرفته است. از مدلهای تحلیل عاملی و سنجش سطح جذابیت به تحلیل داده‌های گردآوری شده پرداخته شد. نتایج حاصل از مدل نشاندهنده آنست که مهمترین عوامل تأثیرگذار در فرآیند شناخت، ارزیابی و ایجاد حس مکانی در فضاهای عمومی شهری، عامل کالبدی- محیطی، اجتماعی – فرهنگی و ذهنی – تجربی بوده و در فرآبند ایجاد حس مکانی عامل حس مکانی نسبت به عوامل دیگر شناسایی شده تأثیر بیشتری داشته و در ادامه نتایج حاصل از مدل سنجش سطح جذابیت نشان داد که در فرهنگسرای نیاوران و موزه هنرهای معاصر با توجه به عوامل شناسایی شده، رابطه عاطفی پیچیده‌ای فرد با فضا ایجاد می‌کند و فرد به مکان معنا می‌دهد و مکان برای او معنا دارد، ولی در تئاتر شهر، فرد با وجود اینکه میداند در یک مکان متمایز قرار گرفته است و نمادهای مکان را تشخیص می‌دهد ولی هیچ احساسی که او را به آن مکان متصل کند دیده نمیشود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identifying and Analyzing Factors Affecting Spatial Sense Formation in Urban Public Spaces(Case Study: Niavaran Cultural Center, Museum of Contemporary Art, City Theater)

نویسندگان [English]

  • amirhosein sayyad 1
  • afra gharibpour 2
  • mahsa delshad siyahkali 3
1 Researcher PhD in Architecture, Islamic Azad University, Rasht Branch, Iran
2 Department of Architecture, Fine Arts Campus, University of Tehran, Iran.
3 Department of Architecture, Islamic Azad University, Lahijan Branch, Iran.
چکیده [English]

Spatial sense is a complex and general concept that plays an important role in enhancing the quality of human environments and in shaping the communication bases of users of the environment and space. Given the importance of the subject in the present article, we aimed to investigate the factors that shape the sense of place and measure the criteria identified in urban public spaces (City Theater, Niavaran Cultural Center, Museum of Contemporary Art). The research method in this paper is descriptive-analytical and based on library resources review and field expert survey. Factor analysis and attraction level models were used to analyze the collected data. The results of the model show that the most important factors in the process of cognition, evaluation and sense of place in urban public spaces have been empirical-environmental, socio-cultural and subjective factors. And in the process of creating a sense of place, the sense of place has a greater impact than the other identified factors. In addition, the results of the Attraction Level Model showed that in Niavaran Cultural Museum and Museum of Contemporary Art according to the identified factors, one creates a complex emotional relationship with space And the person gives meaning to the place and the place means to him, Place means to him, But at City Theater, the pepole, despite knowing he is in a distinct place It recognizes the symbols of the place, but no emotion is attached to it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sense of Place
  • urban public spaces
  • Attraction level measurement model
  • Tehran City
آیشم، معصومه؛ میر غلامی، مرتضی (1395). مدل ارزیابی حس مکان بر اساس مؤلفه­های کالبدی، ادراکی، عملکردی و اجتماعی، نمونه موردی: خیابان امام ارومیه. مدیریت شهری، دوره 5، شماره 19، صص 80-69.
پرتوی، پروین(1388). پدیدارشناسی مکان، فرهنگستان هنر، تهران.
حبیبی سید محسن(1382). چگونگی الگوپذیری و تجددی سازمان استخوان­بندی محله، نشریه هنرهای زیبا، شماره 13، صص 39-32.
رحیمی، هومن(1399)، بررسی و تحلیل مؤلفه‌های فضای عمومی شهری به جهت دستیابی به تعاملات اجتماعی)نمونه موردی: منطقه 21 تهران، فصلنلمه علمی و پژوهشی جغرافیا(برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، سال دهم، شماره 4، پاییز 99، صص 692- 708.
سرمست، بهرام؛ محمدمهدی، متوسلی(1389). بررسی و تحلیل نقش مقیاس شهر در میزان حس تعلق به مکان، مطالعه موردی: شهر تهران، مدیریت شهری، دوره 8، شماره 26، صص 164-133.
شکویی، حسین(1386). فلسفه­های محیطی و مکتب­های جغرافیایی، تهران، نشر گیتا شناسی.
شهرداری کلانشهر تهران(1394). برنامه راهبردی و عملیاتی شهر تهران.
فلاحت، محمدصادق(1384). نقش طرح کالبدی در حس مکان مسجد، فصلنامه هنرهای زیبا، شماره 22، صص 42-35.
فلاحت، محمدصادق(1385). مفهوم حس مکان و عوامل شکل دهندۀ آن، نشریه هنرهای زیبا، شماره 26، صص 66-57.
گلرخ، شمین(1398). کاربست معیارهای ترجیحات محیطی در ارزیابی کیفی فضای شهری، با تأکید بر حس مکان. فصلنامه علمی ـ پژوهشی شهرسازی صفه، سال 29، شماره 85، صص 94-77.
لینچ، کوین (1376). تئوری شکل خوب شهر. ترجمه سید حسین بحرینی، انتشارات دانشگاه تهران.
مرکزآمار ایران(1395). سالناه آماری استان تهران.
معروفی، سیامند، بایزیدی، قادر(1397)، سنجش تداوم حضور در فضاهای عمومی شهری و عوامل مؤثر بر آن (نمونه موردی: پارک خانواده شهر مهاباد)، سال هشتم، شماره 4ف پاییز 1397، صص 237، 254.
نوربرگ شولتز، کریستین(1388). روح مکان. به سوی ژدیدارشناسی معماری، ترجمه: محمدرضا شیرازی، رخدادنو، تهران.
Altman, I., & Low, S. (1992). Place attachment. New York: Plenum.
Ardoin, N. M. (2006). Toward an Interdisciplinary Understanding of Place: Lessons for Environmental Education. Canadian Journal of Environmental Education, No.11, pp. 112-126.
Carmona, M., (2010). Public Spaces Urban Spaces, translate by: Fariba Gharaee, Tehran University press
Fallahat, M.S., (2006).The role of the physical plan in the sense of the place of the mosques, Journal of Honarhaye Ziba, No.22, pp.35-42.
Ghoomi, A.H & Yazdanfar, S.A & Hosseini, S.B& Norozian Malekli, S. (2015). Comparing the Components of Sense of Place in the Traditional and Modern Residential Neighborhoods. Journal of Social and Behavioral Sciences. No.201, pp.275-285.
Hernandez, B., Martin, A. M., Ruiz, C., & Hidalgo, M, C., (2010). The role of place identity and place attachment in breaking environment protection laws, Journal of Environment Psycology, 30(3), 281-288.
Hidalgo, M.C. and Hernandez, B. (2003). Place attachment: conceptual and emprical questions, Journal of Environmental Psychology, 21: 273-281.
 Hummon, David (1992), Community Attachment: Local Sentiment & Sense of Place, Plenum, New York.
Jorgenson, B. S. , & Stedman, R. C., (2001). Sense of place as an attitude. Jouranal of Environment Psycology, 21, 233-248.
Lindsay J. McCann, Robert Gifford,(2014). Interrelations between sense of place, organizational commitment, and green neighborhoods, Cities, 41, 20.
McKercher, B., Wang, D., & Park, E. (2015). Social impacts as a function of place change. Annals of Tourism Research, 50, 52-66.
Norberg-Schulz, Christan (1997), The Phenomenon of Place, Princton Architectural Press, New York.
Punter, J. v., Participaton in the Design of Urban Space, Landscape Design, (1991). No. 200, pp 24-27.
Rajjan Man Chitrakar, Meaning oF Public Space And Sense oF Community: The Case of New Neighborhoods in the Kathmandu Valley, Arch net-ijar, Volume 10 - Issue 1 - March 2016 - (213-227).
Relph, E.(1976), Place and placelessness, pion, London.
Scanell, L, Gifford, R, (2010). “Defining Place Attachment: A tripartite Organizing Framework”, Journal of Environment Psychology, Vol 30, pp1- 10.
Shahcheraghi, A., Bandarabad, A., (2017). Included in the Environment,Tehran: Jahad Daneshgahi press.
Shamai,S. (1991). Sense of place: an empirical measurement, Israel, geoforum, Vol.22, pp.: 347- 358.
Sime, J. D, (2011).Creating places or designing spaces? Journal of Environmental Psychology, 6(1): 49-63.
Steele , Fritz , (1981). “The Sense of Place” , Boston CBI , Publishing Company.
Steele, Fritz (1981), The Sense of Place, CBI Publishing Company, Boston.
Xu, Yan (1995), “Sense of Place and Identity”, Research on Place & Space Website; 20 Feb. 2003; 12 Mar.