بررسی قیاسی فرم مساجد ایران مبتنی بر ترادیسی دستاورد معمارانه (نمونه موردی: مسجد شیخ لطف‌الله و مسجد الرضاتهران)

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری تخصصی گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد امارات، دبی.

2 استادیار معماری گروه معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

طراحی تحول یک فرایند متمرکز و بین رشته ای است که به دنبال ایجاد تغییرات مطلوب و پایدار در رفتار و شکل - افراد، سیستم ها و سازمان‌ها - اغلب برای اهداف اجتماعی مترقی است. از همین رو طراحی، از یک سو مبتنی بر قوه خلاقیت فردی و از سوی دیگر مبتنی بر اصول روش شناسی است که این اصول بازتاب دهنده ی گونه گونی جهت گیری های اولیه و انتخاب روند طراحی است. امروزه مدل های متنوعی برای طراحی معماری ساخته شده است،که در جهت پیوند عوامل مؤثر در فرایند طراحی معماری تلاش داشته اند، اما نتوانسته اند به خوبی عمل نمایند. هدف از تحقیق حاضر بررسی برخی عوامل و ابعاد ترادیسی های دستاوردهای معمارانه است که دستیابی به مدل طراحی مبتنی بر این عوامل را میسر می نماید. در پژوهش حاضر با استفاده از ساختار روش و با رویکردی تحلیلی- توصیفی و روش استقرایی به بررسی عوامل ترادیسی که به صورت ناخود اگاه و یا آگاهانه در آفرینش اثر نقش داشته اند، پرداخته شده است. بدین منظور نخست ترادیسی در معماری تشریح می‌شود و سپس مساجد شیخ لطف الله و مسجد الرضا تهران انتخاب و مورد تحلیل واقع می گردد. نتایج بررسی‎‌ها حاکی از آن است که اصول ترادیسی در فرم مسجد گوهرشاد توسط عنصر هندسه فضایی، از طریق چرخش و تغییر جهت و به نوعی حرکت انتقالی توسط دیوارهای خارجی، عناصر سازه ای و کالبدی و اتصال دهنده فضاهای داخلی به وقوع پیوسته است، این در حال است که در مسجد الرضا تهران که در دوره معاصر بنا شده است، اصول ترادیسی نه تنها با چرخش فرمی بلکه با نادیده گرفتن و حذف عناصر والمان های شاخص مسجد از جمله گنبد و مناره صورت گرفته است. ضمن آنکه وجود گودال باغچه و گسستگی فضای مصلا از فضای بیرونی این مسجد از دیگر عوامل ترادیسی است. با توجه به تحلیل‌های صورت گرفته مدل طراحی مبتنی بر ترادیسی روش‌های مورد بررسی در طراحی دارای اصولی از جمله هماهنگی با محیط طبیعی، سازماندهی فضایی، استفاده از مصالح، نوع هندسه و تقسیم بندی فضایی همراه با جذابیت و خلاقیت بصری چه در محیط داخلی وچه در محیط خارجی است. از این رو اصولی از قبیل: الگوبرداری از اصول معماری گذشته بدون توجه به نیاز زمان احداث بنا، الگوبرداری صرف از طبیعت و عدم توجه به سازگاری بنا با طبیعت و پایداری زیست‌بوم نقطه ضعف مدل‌ طراحی مساجد معاصر از جمله مسجد الرضا تهران هستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Deductive study of the form of Iranian mosques based on the tradition of architectural achievement (Case study: Sheikh Lotfollah Mosque and Reza Mosque in Tehran)

نویسندگان [English]

  • mina dehvari 1
  • kaveh Bazrafkan 2
  • mehrdad matin 2
1 PhD Researcher, Department of Architecture, Islamic Azad University, UAE Branch, Dubai.
2 Assistant Professor of Architecture, Department of Architecture, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Transformation design is a centralized and interdisciplinary process that relies on individual imagination and methodological principles. Various architectural design models have been developed in the past that have attempted to connect the factors affecting the architectural design process, but they have not been effective.The researcher’s aim is to look into some of the factors and dimensions of tradition, as well as architectural achievements, that enable for the creation of a design model based on these factors. The typical factors that have unconsciously or consciously played a role in establishing of effect that have been considered by using the framework of the system and an analytical-descriptive approach and method in the current paper.The principles of tradition in the form of Goharshad Mosque were achieved thorugh spatial geometry, rotation, and a kind of transitional dicplacement by exterior walls, structural, and physical elements, whereas the principles of tradition in Reza Mosque of Tehran were obtained not only through fermi rotation but also by removal of index elements. A dome and a minaret shape the mosque’s framework. The other typical features include the presence of a garden pit and the distinction of the mosque from its surroundings. As a result, the tradition-based design model can be said to have values such as natural world harmony, spatial arrangement, form of geometry, visual design, and creativity and the design model of contemporary mosques, like Reza Mosque in Tehran, has drawbacks such as modeling past architecture regardless of construction time, simply modeling nature.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Architectural Patterns "؛ Tradition "؛ Form "؛ Sheikh Lotfollah Mosque "؛
  • "؛ Reza Mosque Tehran
اعراب اویسی، جلال. (1396). چهار پایه طراحی معماری. تهران: ره شهر. چاپ اول.
بذرافکن ،‌کاوه (1391 ).ضرورت روش در طراحی ، دو ماهنامه معمار ،‌ شماره 72.
بنی اسد، حمید و دوگانی، وحید،1394،بررسی مقدماتی بر روش های طراحی،کنفرانس بین المللی عمران ، معماری و زیرساخت های شهری،تبریز
طاهرسیما، سارا و ایرانی بهبهانی، هما و بذرافکن، کاوه. (1394). تبیین نقش آموزشی فضای باز در مدارس ایران با مطالعه تطبیقی مدارس سنتی تا معاصر (نمونه های موردی: مدرسه های چهارباغ، دارالفنون و البرز). فصلنامه پژوهش‌های معماری اسلامی. سال سوم. شماره 6.
علی پور، لیلا و فیضی، محسن و محمد مرادی، اصغر و اکرمی، غلامرضا. (1395). برداشت صحیح از نمونه ها در ایده پردازی
قدس، حسین و اصغرزاده، علی. (1392). معماری مبتنی بر بوم- استفاده از مدل های شناختی لایه ای در روند طراحی پارامتریک (نمونه موردی: سایت در کویر مرنجاب). فصلنامه مسکن و محیط روستا. شماره 144
گروت، لیندا و وانگ، دیوید (1384). روش‌های تحقیق در معماری، ترجمه: علیرضا عینیفر، انتشارات دانشگاه تهران.
لاوسن، برایان (1384). طراحان چگونه می اندیشند، ابهام زدایی از فرآیند طراحی، ترجمه: حمید ندیمی، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
لنگ، جان ( 1381). آفرینش نظریه معماری، نقش علوم رفتاری در طراحی محیط، ترجمه: علیرضا عینی فر، انتشارات دانشگاه تهران.
لبیب زاده، راضیه و حمزه نژاد، مهدی و خان محمدی، محمدعلی. (1396). ارزیابی مدل‌های تبیین‌گر طراحی معماری به منظور ارتقاء جایگاه محتوا در آن ها. فصلنامه انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران. شماره 14.
لیلیان، محمدرضا و عابدی، مهدیه و بقایی، پرهام و بهرامی، مریم. (1396). نظریه ها و روش های طراحی معماری. تهران: آزادپیما. چاپ اول.
محمودی کامل آباد، مهدی و محمدیان، مهری،1395،ترادیسی نور روز در معماری ایرانی،سومین همایش و نمایشگاه بین المللی روشنایی و نورپردازی ایران،تهران.
محدوی نژاد، محمدجواد.مشایخی. محمد. بهرامی . منیره.1393. الگوهای طراحی مسجد در معماری معاصر. فصلنامه قطب علمی معماری اسلامی .شماره پنجم. سال دوم. 3-17.
مردمی، کریم،دهقان تفتی، محسن،(1396)، ارائه مدل کاربردی از فرآیند طراحی معماری مبتنی بر هستی شناسی اسلامی، فصلنامه پژوهش های معماری اسلامی، شماره16، سال پنجم، 104-122.
وفامهر، محسن و شمس، مسعود و گرشاسبی، علی. (1390). معماری ژنتیکی، الگوبرداری از فرایند تکامل زیستی. دومین کنفرانس بین المللی معماری و سازه.
Bax MF. Th (1989). Structuring Architectural Design Processes, in Newcastle University, Open House International, Housing-Design-Development; Theories, Tools and Practice, ISSN 0168-2601, 1989, Vol. 14, No. 3.
Broom, J. (2015). Mass Housing Cannot Be Sustained. Blundel P. NO, 13.
De Marco Werner, C. (2013). Transformable and transportable architecture: analysis of buildings components and strategies for project design. Master Thesis, Barcelona: Universidad Politécnica de Cataluña.
Devido, A. (2002). Design, Architectural Press. Boston.
Durmus, Serap,2012, Change and Transformation in Architecture: On the Concept of Zeitgeist, Karadeniz Technical University
Guilford J.P. (1959). Three Faces of Intellect, American Psychologist, Vol. 14, pp. 469-479
Jones, J. (2016). Design Methods. London. John Wilay and Sons.
Lawson BR. (1994). Design in Mind, Oxford, Butterworth Architecture.
Lawson BR. (1990). How Designers Think? The Design Process Demystified, 2nd ed, London, Butterworth Architecture.
Lazović, Z. (1988). Prototip i njegov značaj u arhitektonskom projektovanju. IMS`88-teh­nologija projektovanja i građenja, Beograd: IMS SR Srbije, str. 129-158.
Leitner, M. &Innella, G. &Yauner, F. (2013). Different Perceptions of the Design Process in the Context of Design Art. Design Studies. NO, 34.
Meyer, Kirk. (2010). The Outdoor Classroom: A Jewel in the Crown of Public Education. Minneapolis. Design Share. NO, 4.
Otto, K. &Lisney, J. S. & Linden, A. (2014). Fundamental Studies in Design by Analogy: A Focus on Domain- Knowledge Experts and Applications to Transacional Design Problems. Design Studies. NO, 35.
Ozkan, O. &Dogan, F. (2013). Cognitive Strategies of Analogical Reasoning in Design: Differences Between Expert and Novice Designers. Design Studies. NO, 34.
Singh, V. et al. (2009) Innovations in Design Through Transformation: A Fundamental Study of Transformation Principles. Journal of Mechanical Design Vol.131, NY: American Society of Mechanical Engineers (ASME).
Tsenn, J. &Atilola, O. & McAdams, D. A. & Linsey, J. (2014). The Effects of Time and Incubation on Design Concept Generation. Design Studies. NO, 35.
Tunner, C. & Kenneth, K. (2000). The Influence of School Architecture on Academic Archivement. Journal of Educational Administrations. NO, 38.