ارزیابی پیشران‌های حیاتی مؤثر بر تاب آوری در برابر زمین لرزه در کلانشهرهای ایران(نمونه موردی:کلانشهر تبریز)

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران

2 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران

3 استادیار و عضو هیئت علمی گروه معماری و شهرسازی ، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران.

چکیده

شهر تبریز یکی از شهرهای بزرگ و مهم ایران است که در جایگاه پهنه با خطر بسیار بالا قرار دارد مجاورت با گسل تبریز و دارا بودن جمعیتی بالغ بر 1558693 نفر و وجود سرمایه های عظیم انسانی، فرهنگی و تاریخی شهر تبریز را به عنوان خطرناک ترین شهر از نظر خطر زمین لرزه معرفی می کند و بر این اساس گسل تبریز خطرناک ترین گسل کشور به حساب می آید. وجود چنین شرایطی وقوع یک فاجعه انسانی در تبریز را در سال های آتی پیش بینی می کند چنانچه طرح ریز پهنه بندی خطر زلزله شهر تبریز که توسط شرکت تهران پادیر انجام شده در شرایط حداکثری 426 هزار نفر تلفات انسانی را برای زلزله تبریز پیش بینی کرده است در این راستا مهمترین هدف این مقاله ارزیابی پیشران‌های حیاتی مؤثر بر تاب آوری شهر تبریز در برابر زمین لرزه احتمالی است ، روش تحقیق بر مبنای روش ها و مدل های رایج در آینده پژوهی است .نتایج این تحقیق نشان می دهد از بین چهل عامل موثر بر تاب آوری شهر تبریز در برابر زمین لرزه دوازده عامل که عبارتند از فعالیت گسل، حاشیه نشینی،تراکم جمعیت، مقاومت ساختمان، میزان خسارت، فقر، نقشه پهنه بندی خطر، درآمد، دسترسی به فضای باز، بودجه بحران، اسکان موقت و امنیت جزو عوامل کلیدی و مهم جهت تاب آوری شهر تبریز در برابر زمین لرزه تعیین شده اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of vital impulses affecting earthquake resilience in Iranian metropolises (Case study: Tabriz metropolis)

نویسندگان [English]

  • Shifteh Badrazar 1
  • Karim Hosseinzadeh Dalir 2
  • ali Azar 3
1 PhD student, Department of Geography and Urban Planning, Marand Branch, Islamic Azad University, Marand, Iran
2 Professor of Department of Geography and urban planning, Marand branch, Islamic azad university, Marand, Iran
3 Assistant Professor and Faculty Member of the Department of Architecture and Urban Planning, Maragheh Branch, Islamic Azad University, Maragheh, Iran.
چکیده [English]

The city of Tabriz is one of the largest and most important cities in Iran, which is located in a very high risk area, adjacent to the Tabriz fault and having a population of 1558693 people and the existence of huge human, cultural and historical capital of Tabriz as the most dangerous city In terms of earthquake risk, it introduces and according to this, Tabriz fault is considered the most dangerous fault in the country. The existence of such conditions predicts the occurrence of a human catastrophe in Tabriz in the coming years. If the earthquake zoning plan of Tabriz city, carried out by Tehran Padir Company, has predicted 426 thousand human casualties for the Tabriz earthquake in a maximum of 426 thousand people. In this regard, the most important purpose of this article is to evaluate the vital impulses affecting the resilience of Tabriz city against possible earthquakes. The research method is based on common methods and models in futures research. The results of this study show that among forty factors affecting Resilience of Tabriz city against earthquakes Twelve factors which are fault activity, marginalization, population density, building resistance, damage rate, poverty, hazard zoning map, income, open space access, crisis budget, temporary housing and security are among Key and important factors for resilience of Tabriz city against earthquakes have been determined.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resilience
  • earthquake
  • Tabriz
  • Futurology
  1. آژانس همکاری‌‌های بین‌‌المللی ژاپن­(1378)، طرح ریز‌ پهنه‌بندی لرزه‌ای تهران بزرگ، گزارش نهایی
  2. پوراحمد احمد، زیاری کرامت اله، صادقی، علیرضا(1397)، تحلیل فضایی مولفه های تاب آوری کالبدی بافت های فرسوده شهری در برابر زلزله (مطالعه موردی: منطقه 10 شهرداری تهران)، فصلنامه برنامه ریزی فضایی، دوره­ 8 ، شماره 1 (پیاپی 28)
  3. پورمحمدی، محمد رضا، یوسفی شهیر، هانیه، حسین‌زاده دلیر، کریم. (1397)، ارزیابی تاب‌آوری کاربری‌های حیاتی کلان‌شهر تبریز در برابر مخاطرۀ طبیعی زلزله. پژوهش های جغرافیایی برنامه‌ریزی شهری، 6(1), 55-74.‎
  4. حبیبی، کیومرث و همکاران، (1378)، تعیین عوامل سازه ای/ساختمانی مؤثر در بافت کهن شهری زنجان با استفاده از FUZZYLOGIC &GIS، نشریه هنر های زیبا، شماره 33، صص 27-36
  5. حسین زاده دلیر، کریم، خدابخش چاخرلو­(1393)، بررسی میزان کارایی شبکه های ارتباطی شهرها در مقابل زلزله (مطالعه موردی مناطق 1 و 5 طرح تفصیلی تبریز)، نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی، 18(50), 153-174.‎
  6. حسین‎زاده دلیر، کریم، ملکی، کیومرث، شفاعتی، آرزو محمدرئوف حیدری­فر­(1391)، پدافند غیر عامل و توسعة پایدار شهری با تأکید بر کاربرهای تهدیدپذیر کلان­شهر تبریز از منظر جنگ، فصلنامة جغرافیا و پایداری محیط، شمارۀ 5.
  7. حقیقی، همایون­(1348)، امواج زلزله، نشریه دانشکده فنی دانشگاه تهران، دوره 106، صص 84-106
  8. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، ایرنا
  9. خوب آیند، سعید(1379)، روش‌های تامین مسکن گروه های کم درآمد در ایران(نمونه موردی: تبریز)، رساله کارشناسی ارشد، 67
  10. روستائی، شهرام، (1390)، پهنه‌بندی خطر گسل برای کاربری‌های مختلف اراضی شهری، جغرافیا و توسعه، شماره 21، صص 27-41
  11. زیاری، کرامت الله­(1378)، اصول و روش‌های برنامه‌ریزی منطقه ای، چاپ یزد: انتشارات دانشگاه یزد، چاپ پنجم
  12. علیزاده، مهدی­(1395) ارزیابی آسیب پذیری زیرساخت های شهری کوهدشت با رویکرد پدافند غیرعامل، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما امان پور، سعید، دانشگاه شهید چمران اهواز، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری.
  13. فرجی، امین و همکاران­(1389)، زلزله و مدیریت بحران شهری (نمونه موردی شهر بابل) جغرافیا، دوره جدید، سال هشتم، شماره 25، صص 143-164
  14. کرمی، محمد رضا(1382)، مکان یابی هنرستان های فنی و حرفه ای با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیائی (نمونه موردی تبریز)، رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز،52
  15. محمود زاده­(1385)، ارزیابی و پهنه‌بندی درجه تناسب توسعه فیزیکی شهر تبریز با استفاده از GIS، مجموعه مقالات همایش ژیوماتیک 85، صص 1-9
  16. مهدی زارع­(1380)، خطر زمین لرزه و ساخت و ساز در حریم گسل شمال تبریز و حریم گسلش گسل‌های زمین لرزه‌ای ایران، پژوهشگاه موسسه بین‌المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله ایران، سال چهارم شماره دوم و سوم، صص 46-57
  17. مهندسین مشاور تهران پادیر­(1389)، طرح ریز پهنه‌بندی خطر زمین لرزه‌ای شهر تبریز، جلد پنجم شهرسازی، صص 1-98
  18. میثمی، علی­(1353)، زلزله در ایران، نشریه دانشکده فنی دانشگاه تهران، دوره 29، صص 158-164
  19. نتایج تفضیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1395
  20. ولی زاده کامران، خلیل­(1380)، پهنه‌بندی خطر زلزله در شهرستان تبریز با استفاده از GIS&RS، نشریه فضای جغرافیائی، شماره 4
  21. Alecxander, D, 1999: earthquakes and volcanism, applied geography, 66-82
  22. FOURNIER DALE,E(1982):An approach to earthquake risk,management,engineering structures,volume4,issue 3,147-152
  23. James H. Lambert, Ayse I. Parlak (2013); Understanding and managing disaster evacuation on a transportation network, Accident Analysis & Prevention,Vol. 50, January, PP: 645–658.
  24. Kreimer, A; Arnold,A and Carlin,A (2003), Building safer cities, The future of disaster risk, Disaster risk management series, Vol. 3, The Worldbank.1-299
  25. Mei-Po Kwan, Daniel M. Ransberger (2010); LiDAR assisted emergency response: Detection of transport network obstructions caused by major disasters. Computers, Environment and Urban Systems, Volume 34, Issue 3, May 2010, PP: 179–188.
  26. Minami, Masaaki et al (2003); Street Network Planning For Disaster Prevention Against Street Blockade,Proceedings of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, Vol.4, PP: 1750-1756.
  27. F. & Zarrinpanjeh. N. (2008); Earthquake Destruction Assessment Of Urban Roads Network Using Satellite Imagery And Fuzzy Inference Systems, The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences. Vol. XXXVII. Part B8.Beijing, PP: 409-414.
  28. Tang, A., and Wen, A (2009) an intelligent simulation system for earthquake disaster assessment, Computers & Geosciences 35, 871– 879.
  29. UNDP (2004). Redacting disaster risk, a challenge for development. A global report, 1-146
  30. Undro, (1976), Guidelines for Disaster Prevention Vol 1, pre- Disaster Physical Planning of Human Settlements.