جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

واکاوی سیاست های دفاعی امنیتی کشور عربستان در منطقه خاورمیانه و تاثیر آن برامنیت نظام جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه جغرافیای سیاسی، واحد یادگار امام (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه جغرافیای سیاسی، واحد یادگار امام (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jgeoq.2023.350978.3772
چکیده
پژوهش حاضر درصدد است تا واکاوی سیاست های دفاعی امنیتی کشور عربستان در منطقه خاورمیانه و تاثیر آن برامنیت نظام جمهوری اسلامی ایران، مبنای مناسبی را به‌منظور تحلیل روابط سیاسی ایران و عربستان سعودی ارائه دهد. روش توصیفی- تحلیلی است و به منظور گردآوری مجموعه‌ای منظم و ساخت‌مند از داده‌ها، از یافته‌های کتابخانه‌ای استفاده شده است. به طور کلی در انجام پژوهش از روش‌های مختلف به منظور جمع‌آوری اطلاعات و تجزیه‌ و تحلیل و استنتاج نتایج استفاده می‌شود. نتایج پژوهش نشان می دهد که وجود پدیده‌های ژئوپولیتیکی باعث دقت نظر افزون‌تر در استفاده از ابزار سیاست خارجی می‌باشد. وجود میادین مشترک نفتی و گازی، رقابت بر سر اعمال نفوذ در اوپک و جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی در زمرة دیگر عواملی است که زمینه‌های تأثیرگذاری زیربناهای ژئوپولیتیکی بر روابط خارجی کشورهای این منطقه را فراهم نموده است. ژئوپولیتیک انرژی بر نحوة تصمیم‌گیری و سیاسگذاری خارجی کشورها تأثیرگذار است. از این منظر، کشورها ممکن است رویکردهای متفاوتی را تعقیب نمایند. تفاوت در نگرش‌ها و رویکردهای راهبردی کشورها در این حوزه می‌تواند بر واگرایی در روابط سیاسی آنها مؤثر افتد. به‌علاوه، وجود مرزهای ایدئولوژیکی میان کشورها باعث می‌گردد تا ژئوپولیتیک مذهب یا هویت به‌عنوان یک متغیر کلیدی در روابط آنها با سایرین مطرح گردد. در این حوزه، هلال شیعی و هلال سنی به-عنوان عاملی مهم در مناسبات سیاسی ایران و عربستان محسوب می‌شود. تحولات اخیر خاورمیانه به تغییر شکل صف‌آرایی‌های ژئوپولیتیکی منجر شد که در سال‌های گذشته نمایی مبهم داشت اما در نتیجة تحولات یادشده، این خطوط مبهم به‌وضوح نمایان گردید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of Saudi Arabia's defense and security policies in the Middle East and its impact on the security of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Abdullah Shah Babaei 1
Ali Asghar Esmailpour Roshan 2
1 Ph.D Student in political geography, YI.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Department of political geography, YI.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The method of the present study is descriptive-analytical due to the nature of the subject under study and in order to collect a regular and structured set of data, library findings have been used. In general, different methods are used in research to collect information and analyze and deduce the results. The results show that the existence of geopolitical phenomena leads to greater accuracy in using foreign policy tools. Existence of joint oil and gas fields, competition for influence in OPEC and attraction of foreign investments are among the other factors that have provided the grounds for influencing the geopolitical infrastructure on the foreign relations of the countries in this region. Energy geopolitics influences the way foreign countries make decisions and policies. From this perspective, countries may pursue different approaches. Differences in countries' strategic attitudes and approaches in this area can affect divergence in their political relations. In addition, the existence of ideological boundaries between countries makes the geopolitics of religion or identity as a key variable in their relations with others. In this area, the Shiite and Sunni crescents are considered as an important factor in the political relations between Iran and Saudi Arabia. Recent developments in the Middle East have led to the transformation of geopolitical alignments that have had a vague appearance in recent years, but as a result of these developments, these blurred lines have become clear.

کلیدواژه‌ها English

Southwest Asia
Iran-Saudi Arabia relations
conflict
interaction
detente
اعظمی، هادی (1386) «وزن ژئوپلیتیکی و نظام قدرت منطقه ای(بررسی موردی:جنوب غرب آسیا)»، فصلنامه ژئوپلیتیک، شماره سوم و چهارم، پاییز و زمستان 1385، صص119-154.
برزگر کیهان و قاسمی مهدی، 1392، استراتژی تهدید وجودی اسرائیل و امنیت ملی ایران، فصلنامه روابط خارجی، سال پنجم، شماره 1، فصل بهار
برزگر کیهان، 1397، ایران و توازن قوای در حال ظهور، مرکز مطالعات الجزیره، 9 سپتامبر 2018
برزگر، کیهان (1382) «تعاملات سیاسی ایران-عربستان پس از 11 سپتامبر»، فصلنامه راهبرد، شماره1، بهار82.
بشیری، عباس (1383)، « ایالات متحده یکجانبه گرایی مغلوب»، نشریه جام جم، 30 شهریور.
حافظ نیا محمد رضا، رومینا، ابراهیم، (1384) «تحول روابط ایران و عربستان و تأثیر آن بر ژئوپلیتیک خلیج فارس»، تحقیقات جغرافیایی، تابستان1384، شماره77، صحفه 66 تا 82.
حافظ نیا، محمد رضا (1390)، اصول و مفاهیم ژئوپولیتیک، مشهد، انتشارات پاپلی، چاپ سوم.
ساعدی، حسن، (1394) «تحلیل نسبت بین کنش های منطقه ای عربستان سعودی و وزن ژئوپلیتیک این کشور(با تاکید بر عوامل جغرافیای سیاسی)»، کارشناسی ارشد، دانشگاه خوارزمی، تهران.
ساعی، احمد؛ علیخانی، مهدی (1392) «بررسی چرخه تعارض روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی با تاکید بر دوره 1392-1384» فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، سال نهم شماره بیست و دوم بهار 1392 ص 129-103.
سریع القلم محمود، 1395، نظام بین الملل و ژئوپلیتیک جدید خاورمیانه، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال دوازدهم، شماره 1،
سنایی، اردشیر و کاویانپور، مونا (1395) « ظهور داعش و تاثیر آن بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات روابط بین الملل، دوره 9، شماره 34، تابستان 1395، صفحه 145-166.
شاهقلیان رضا و جمالی علی، 1396، بررسی تاثیر جنگ عربستان در یمن بر امنیت جمهوری اسلامی ایران، مجله سیاست دفاعی، سال 25، شماره 4، فصل پاییز
شفیعی، نوذر و قنبری، فرهاد (1395) « تبیین روابط ایران و عربستان در چارچوب مفهومی جنگ سرد»، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین المللی، دانشگاه آزاد واحد شهر رضا شماره سی یکم، تابستان 1395، صص140-117.
صباح علال زایر, العلاقات السعودیة - الإیرانیة(2005-2012), رسالة ماجیستیر, کلیة العلوم السیاسیة, جامعة بغداد,2013, ص 113.
صلاح محمد، مصطفی محمد (2017) « السعودیة وإیران: صراع الأدوار فی الشرق الأوسط البحرین, سوریا, والیمن نموذجاً» المرکز الدیمقراطی العربی، أبریل 2017.
قاسمی، حاکم (1380) «تاثیر حمله آمریکا بر خاورمیانه»، فصلنامه مطالعات دفاعی و راهبردی، شماره بیست و هشتم، صص 116- 85.
مجتهدزاده، پیروز (1386). امنیت و مسائل سرزمینی در خلیج‌­فارس (جغرافیای سیاسی دریایی)، ترجمه امیرمسعود اجتهادی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی.
مجتهدزاده، پیروز (1398). زیربناهای ژئوپولیتیکی سیاست خارجی؛ لزوم برخورداری سیاست خارجی کشور از پیش­زمینه­های مطالعاتی ژئوپولیتیکی، جزوه درسی دورة دکترای جغرافیای سیاسی و ژئوپولیتیک دانشگاه خوارزمی.
مصلی­نژاد، عباس (1393)، ژئوپولیتیک هویت و سیاستگذاری امنیتی در موازنة منطقه­ای خاورمیانه، فصلنامه ژئوپلتیک، سال دهم، شماره 2، 71.
نورعلی وند، یاسر (1396) عربستان سعودی وتلاش برای موازنه سازی مجدد در برابر ایران فصلنامه مطالعات راهبردی، سال بیستم شماره اول بهار.
BP Statistical Review of World Energy 2015.
Nasirzadeh, S. & Alrefai, E. (2019) Saudi and Iran: how our two countries could make peace and bring stability to the Middle East. June 15, 2019 3.24 am AEST. PhD Research Fellow, Lancaster University.