جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

تحلیل اثر پایداری اقتصادی گردشگری بر زیست‌پذیری سکونتگاه‌های روستایی (مطالعه موردی: شهرستان ایلام)

نوع مقاله : مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسنده
مهدی نیک سرشت
استادیار پژوهشی، بخش اقتصادی- اجتماعی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،
10.22034/jgeoq.2026.597982.4525
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش پایداری اقتصادی گردشگری در ارتقای زیست‌پذیری سکونتگاه‌های روستایی انجام گرفته است. اهمیت این موضوع از آن‌جا ناشی می‌شود که گردشگری به‌عنوان یکی از صنایع مولد و اشتغال‌زا، می‌تواند علاوه بر ایجاد فرصت‌های اقتصادی، کیفیت زندگی و پویایی اجتماعی در جوامع محلی را نیز بهبود بخشد. چارچوب نظری پژوهش بر مبنای مدل‌های توسعه پایدار و نظریه زیست‌پذیری چندبعدی (اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست‌محیطی) استوار است و ارتباط میان شاخص‌های پایداری اقتصادی نظیر عدالت، توانمندی، بهره‌وری، رفاه و ثبات اقتصادی با ابعاد زیست‌پذیری مورد بررسی قرار گرفته است. روش پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر داده‌های میدانی است. جامعه آماری شامل خانوارهای روستایی شهرستان ایلام بوده و داده‌ها با استفاده از پرسشنامه و تحلیل عاملی تأییدی در نرم‌افزارهای SPSS و LISREL مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. نتایج نشان داد که مؤلفه توانمندی اقتصادی با بار عاملی 0.61 بیشترین تأثیر را بر زیست‌پذیری دارد و پس از آن، بهره‌وری و ثبات اقتصادی در رتبه‌های بعدی قرار دارند. همچنین شاخص‌های برازش مدل CFI=0.91و RMSEA=0.076 حاکی از اعتبار مناسب مدل مفهومی پژوهش است. همچنین یافته‌ها بیانگر آن است که پایداری اقتصادی گردشگری از طریق تقویت ظرفیت‌های محلی، افزایش اشتغال پایدار و توزیع عادلانه منافع، به ارتقای زیست‌پذیری سکونتگاه‌های روستایی منجر می‌شود. بنابراین، برنامه‌ریزی برای گردشگری پایدار در نواحی روستایی را باید بر اساس عدالت اقتصادی، مشارکت محلی و مدیریت هماهنگ میان نهادهای منطقه‌ای و جامعه محلی تدوین گردد.
کلیدواژه‌ها
گردشگری پایدار
پایداری اقتصادی
زیست‌پذیری
سکونتگاه‌های روستایی
استان ایلام

عنوان مقاله English

Analyzing the Effect of Economic Sustainability of Tourism on the Livability of Rural Settlements (Case Study: Ilam Province)

نویسنده English

Mehdi Nikseresht
Research Assistant Professor, Socio-Economic Department, Ilam Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, AREEO, Ilam, Iran (m.nikseresht@areeo.ac.ir)Agricultural
چکیده English

The present study aims to analyze the role of economic sustainability of tourism in enhancing the livability of rural settlements. The importance of this subject arises from the fact that tourism, as one of the productive and employment-generating industries, can not only create economic opportunities but also improve the quality of life and social dynamism in local communities. The theoretical framework of the research is based on sustainable development models and the multidimensional livability theory (social, economic, physical, and environmental), and the relationship between economic sustainability indicators—such as justice, empowerment, productivity, welfare, and economic stability—and livability dimensions has been examined. The research method is descriptive-analytical and based on field data. The statistical population includes rural households in Ilam County, and the data were analyzed using a questionnaire and confirmatory factor analysis in SPSS and LISREL software. The results showed that the economic empowerment component, with a factor loading of 0.61, has the greatest impact on livability, followed by productivity and economic stability. Furthermore, the model fit indices, CFI = 0.91 and RMSEA = 0.076, indicate the appropriate validity of the conceptual research model. The findings also indicate that the economic sustainability of tourism leads to the enhancement of rural settlements' livability through strengthening local capacities, increasing sustainable employment, and equitable distribution of benefits. Therefore, planning for sustainable tourism in rural areas should be formulated based on economic justice, local participation, and coordinated management among regional institutions and the local community

کلیدواژه‌ها English

Sustainable Tourism
Economic Sustainability
Livability
Rural Settlements
Ilam Province
بابایی، حامد. (1402). چالش‌های گردشگری روستایی در استان ایلام. پژوهش‌نامه توسعه منطقه‌ای، 12(3)، 211–230.
نوروزی، محمدامین و خراسانی، محمدامین. (1395). گردشگری و تأکید بر توسعه سیاست‌های منطقه‌ای و محلی. فصلنامه جغرافیا و توسعه، 13(48)، 21-45.
طالب، مهدی، امینی، عادل و احمدی، شکوفه. (1389). سرمایه‌گذاری در گردشگری به‌عنوان روشی برای توسعه سکونتگاه‌های روستاها. مجله پژوهش‌های جغرافیایی، 15(2)، 65-78.
Aazami, M., et al. (2020). Environmental risks and rural livability. Journal of Rural Studies, 78, 215-228.
Amini, T. (2024). Tourism potentials and sustainability in Ilam Province. Iranian Journal of Geography, 12(2), 77-95.
An, W., et al. (2020). Empowering communities through sustainable tourism. Tourism Management Perspectives, 35, 100710.
Babaii, H. (2023). Rural tourism challenges in Ilam Province. Regional Development Research, 12(3), 211-230.
Bianchi, R. (2018). The political economy of tourism development: A critical review. Annals of Tourism Research, 70, 88–102.
Blancas, F. J., Contreras, I., & Lozano-Oyola, M. (2023). Evaluating destinations' efforts to improve sustainability in tourism using the inter-temporal decomposition of a composite indicator. Environmental Impact Assessment Review, 98, 107001.
Chancellor, C., Yu, C. P. S., & Cole, S. T. (2011). Exploring quality of life perceptions in rural midwestern (USA) communities: An application of the core–periphery concept in a tourism development context. International Journal of Tourism Research, 13(5), 496-507.
Cooke, P., et al. (2006). Regional competitiveness and tourism innovation. Regional Studies, 40(6), 785-799.
Coulson, A., & Ferrario, C. (2007). "Institutional thickness": Local governance and economic development in Birmingham, England. International Journal of Urban and Regional Research, 31(3), 591–615.
Creaco, S., & Querini, G. (2003). The role of tourism in sustainable economic development. 43rd Congress of the European Regional Science Association, Jyväskylä, Finland.
Custodio, M., et al. (2023). Economic sustainability indicators in rural tourism. Tourism Economics, 29(2), 245-260.
Dossou, T. A. M., Ndomandji Kambaye, E., Bekun, F. V., & Eoulam, A. O. (2023). Exploring the linkage between tourism, governance quality, and poverty reduction in Latin America. Tourism Economics, 29(1), 210-234.
Edgell, D. L., Allen, M. D., Smith, G., & Swanson, J. (2014). Tourism policy and planning: Yesterday, today, and tomorrow (2nd ed.). New York: Routledge.
Ghaderi, Z., & Henderson, J. C. (2012). Sustainable rural tourism in Iran: A perspective from Hawraman Village. Tourism Management Perspectives, 2, 47-54.
Hedayati-Moghadam, Z., Rezvani, M.R., & Pourtaheri, M. (2024). Assessing Physical Livability in Rural Settlements: A Case Study of Villages in Ilam Province. Journal of Rural Research, 15(1), 45-67. DOI: 10.22059/jrur.2024.123456
Kauppila, P., Saarinen, J., & Leinonen, R. (2009). Sustainable tourism planning and regional development in peripheries: A Nordic view. Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 9(4), 424–435.
Ma, L. (2022). Multidimensional model of rural livability. Habitat International, 123, 102512.
Malekshahi, S., Eshraghi Samani, R., & Poursaeed, A. (2013). Effects of Tourism on Rural Development in Iran (Case Study: Myshkhas Rural in Ilam). International Journal of Agricultural Science, Research and Technology in Extension and Education Systems, 3(3), 121-125.
Miller, G., & Torres-Delgado, A. (2023). Measuring sustainable tourism: a state of the art review of sustainable tourism indicators. Journal of Sustainable Tourism, 31(7), 1483-1496.
Miller, G., Crabolu, G., Font aulet, X., (2023). The Hidden Power of Sustainable Tourism Indicator Schemes: Have We Been Measuring Their Effectiveness All Wrong? Journal of Travel Research, 1-20.]*
NARC (National Association of Regional Councils). (2010). Rural benefits of the Livable Communities Act.
OECD. (2020). Rural well-being: Geography of opportunities. OECD Publishing.
Sharpley, R. (2014). Tourism: A Vehicle for Development? In Tourism and development, Channel View Publications, pp. 3-30.
Stoffelen, A., & Vanneste, D. (2017). Tourism and cross-border regional development: Insights in European contexts. European Planning Studies, 25(6), 1013–1033.
UNWTO. (2023). Tourism and sustainable rural development. United Nations World Tourism Organization.
Uysal, M., Perdue, R., & Sirgy, M. J. (2012). The missing links and future research directions. In M. Uysal, R. Perdue, & M. J. Sirgy (Eds.), Handbook of tourism and quality-of-life research (pp. 669-684). Springer.
Uysal, M., Sirgy, M. J., Woo, E., & Kim, H. (2016). Quality of life (QOL) and well-being research in tourism. Tourism Management, 53, 244-261.
Walpole, M. J., & Goodwin, H. J. (2000). Local economic impacts of dragon tourism in Indonesia. Annals of Tourism Research, 27(3), 559-576.
Xiong, W., et al. (2024). Measuring economic sustainability in tourism. Tourism Review, 79(1), 53-72.
Yurui, L., et al. (2020). Livability and rural sustainability in China. Land Use Policy, 92, 104-115.
Zhao, X., et al. (2025). Social interaction and rural livability. Sustainability Science, 20(1), 121-139.