نقش سرمایه اجتماعی در توانمندسازی زنان روستایی شهرستان مشگین‌شهر (مطالعه موردی: بخش مرکزی)

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسنده

دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

توانمندسازی فرآیندی است که طی آن زنان روستایی از نیازها و خواسته‌های خود آگاه می‌شوند و جرات دستیابی به هدف را در خود تقویت می‌کنند. بسیاری از پژوهشگران بر این عقیده هستند توانمندسازی زنان نمی‌تواند تنها محدود به عوامل اقتصادی، محیطی، زیر‌بنایی، فیزیکی و اطلاعاتی، آموزشی و ترویجی باشد بلکه عامل دیگری به نام سرمایه اجتماعی هم بر این فرآیند مؤثر است. هدف این مقاله بررسی نقش سرمایه اجتماعی بر توانمندسازی زنان روستایی شهرستان مشگین شهر می‌باشد. تحقیق حاضر از نوع کاربردی و روش تحقیق آن، از نوع تحقیقات تحلیلی-تبیینی است. که در آن با استفاده از نمونه‌گیری تصادفی از طریق فرمول کوکران، 196 نفر از زنان روستایی ساکن در مناطق روستایی شهرستان مشگین‌شهر انتخاب شدند. ابزار تحقیق پرسش‌نامه است. هم‌چنین در تحقیق حاضر جهت تعیین روایی پرسش‌نامه تهیه شده، از نظرات تنی چند از کارشناسان و استاتید برنامه‌ریزی روستایی، علوم ترویج و آموزش کشاورزی و توسعه روستایی استفاده شده است. و پایایی آن با بهره‌گیری از فرمول کرونباخ-آلفا (80/0<α) ونرم افزار SPSS محاسبه گردید. نتایج عمده این مطالعات نشان داد به جز مولفه‌های تعاون اجتماعی و تضاد اجتماعی بین تمامی مولفه‌های سرمایه اجتماعی با توانمندسازی زنان روستایی شهرستان مشگین شهر رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد. علاوه بر این، نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون چند متغیره در مورد توانمندسازی زنان روستایی نشان داد که متغیرهای مستقل مشارکت اجتماعی، میزان آگاهی، اعتماد به نهادها، میزان اطلاعات با خارج از اجتماع، اعتماد بین شخصی، اعتماد به غریبه‌ها، روابط رسمی و میزان تعامل با اعضای اجتماع قادرند 93/0 درصد از تغییرات در متغیر وابسته یعنی توانمندسازی زنان روستایی را تبیین کنند.

کلیدواژه‌ها


ازکیا، مصطفی (1387)، مقدمه‌ای بر جامعه شناسی توسعه روستایی، انتشارات اطلاعات، تهران.

حیدری ساربان، وکیل (1392)، بررسی عوامل مؤثر توانمندسازی کشاورزان در مناطق روستایی شهرستان اهر، فصلنامه فضای جغرافیایی، سال سیزدهم، شماره 41، صص 170- 155.

خانی، فضیله، مردانی، مریم (1387) توسعه یافتگی و شاخص‌های فقر انسانی و جنسیتی، پژوهش زنان، دوره 6، شماره 4، صص 108-75.

خانی، فضیله و احمدی، منیژه (1388)، تبیین عوامل مؤثر بر مشارکت زنان در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی-اجتماعی در مناطق روستایی، پژوهش زنان، دوره 7، شماره 4، صص 113-95.

روستا، کوروش و تاجریزی، الهام (1389)، عوامل مؤثر بر مشارکت زنان روستایی در تعاونیهای تولیدی، مجله تعاون، وزارت تعاون، دوره 21، شماره 2، صص 109-91.

سردارنیا، خلیل (1387)، اثر سرمایه اجتماعی بر حکمرانی خوب، ماهنامه سیاسی واقتصادی، شماره 260-259، صص 145-132.

سید جوادین، سید رضا، حیدری، حامد و شهبازمرادی، سعید (1388)، بررسی عوامل مؤثر بر توانمندسازی نیروی انسانی در خدمات بررسی موردی در نظام بانکی، دوره 5، شماره 1، صص 826-1.

سیروس کرراهی، مقدم (1387) سرمایه اجتماعی و تندرستی، ماهنامه سیاسی و اقتصادی، شماره 225، صص 231- 228.

شادی طلب، ژاله، وهابی، معصومه و ورمزیار، حسن (1383)، فقر زنان سرپرست خانوار، فقر درآمدی فقط یک جنبه از فقر زنان سرپرست خانوار، فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، دوره چهارم، شماره 17، صص 247-227.

شکوری، علی، رفعت جاه، مریم و جعفری، معصومه (1386) مولفه‌های توانمندی زنان و تبیین عوامل مؤثر بر آ‌ن‌ها، پژوهش زنان، دوره 5، شماره 1، صص 26-1.

عبداللهی، بیژن، حیدری، سریه (1388)، عوامل مرتبط با توانمندسازی اعضای هیات علمی دانشگاه؛ مطالعه موردی دانشگاه تربیت معلم تهران، فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، دوره، شماره 1، صص 135- 111.

عرب مازار، عباس، سعدی، حشمت ا...(1383)، بانک کشاورزی وحمایت مالی از زنان سر پرست خانوار روستایی: نگاهی به طرح حضرت زینب کبری (س)، فصلنامه بانک تعاون کشاورزی، سال اول، شماره 4، صص 36-21.

عنایت، حلیمه و دسترنج، منصوره (1387)، بررسی رابطه اشتغال زنان با عزت نفس آنان با تاکید بر عوامل جمعیتی، مجله علوم اجتماعی و انسانی شیراز، دوره 27، شماره 54، صص 96-81.

فرجی سبکبار، فرجعلی، خاکی، افشین و نعمتی، مرتضی (1388)، ارزیابی نقش ICT در توانمندسازی زنان روستایی، مطالعه موردی: روستای قرن‌آباد، مجله جغرافیا، دوره 7، شماره 22، صص 175-159.

قلی پور، آرین، رحیمیان، اشرف و میرزمانی، اعظم (1387)، نقش تحصیلات رسمی و اشتغال سازمانی در توانمندسازی زنان تهران، دوره 6، شماره 3، پژوهش زنان، صص 132- 113.

کتابی، محمود، یزدخواستی، بهجت و فرخی راستابی، زهرا (1382)، توانمندسازی زنان برای مشارکت در توسعه، پژوهش زنان، دوره 1، شماره 7، صص 30-5.

کلانتری، خلیل، شعبانعلی فمی، حسین و سروش مهر، هما (1389)، بررسی عوامل تسهیل کننده و بازدارنده توانمندسازی اقتصادی زنان روستایی؛ مطالعه موردی شهرستان همدان، مجله توسعه روستایی، دوره اول، شماره 2، صص 124-107.

 Allendorf, K. (2006). Do women’s land rights promote empowerment and child health in Nepal? World Development. 35 (11), 25- 63.

Amin,R., Alexander, P and Ronldo,R (2001) NGO-promoted Micro programs and women’s empowerment in rural Bangladash, Quantities and Qualities evidence, The Journal of Developing Areas, 2003: 221-223

Arasti, Z(2007), Female Iranian entrepreneurs; socio-cultural structures contributing to job creation for women, journal of women research, 4 (12), 92-95.

Bebbington,A and Perreault,T. (2001). Social capital, development, and access to resources in highland Ecuador. Economic Geography, 75(2), 396-397.

Beingen,J (2010), Agricultural development policy and grassroots democracy in mail, the emergency of Mali farmer movement, African Rural and Urban Studies,1(1). 57-61.

Cheston,S and Kuhn,L. (2002). Empowering women through microfinance, Publication sponsored by UNIFEM.

Cole,R and Bachayan,P (2009), quality, participation and competiveness,California Management Review,35 (3, 62-70

Coleman,J. (2000). Social capital in the creation of human capital, the American Journal of Sociology, 94(3). 20-25

Dhameja, S (2009). Women and rural entrepreneurship. Chandigarh: Abhishek Publications.

Donall,F, Kuhn, and Perreault, T (2007) “entrepreneurship”. Dryen press series in

entrepreneurship, Hardcover, USA.

Falk,I and Kilpatrick,S. (2005). what is social capital? A study of interaction in a rural community.University of Tanzania, Launceston, 12(3),20-35.

Flora,J.L (2001). social capital and communities of places. Rural Sociology, 6 (3), 482-483.

Jacek, H. (2005). psychological empowerment at the workplace as a predictor health. Personality and individual differences, 3 (9), 1237-1248.

Jajeebhoy, S. (2000). Women’s autonomy in rural India dimension, determinants, and the influence of context, women’s empowerment and demographic process: moving beyond Cairo, New York, Oxford Press, 14(3),198- 221.

Kabeer,N. (2001). Conflicts over credit: re-evaluating the empowerment potential of loans to women in rural Bangladesh. World Development, 29(1), 72-75.

Koenig, M.

(2006) do current measurement approaches underestimate levels of unwanted childbearing? Evidence from rural India. Population studies, 40(2). Pp.245-248.

Lipi,J(2009) women empowerment: globalization and opportunities, in empowerment of rural women in India Kanishka Publisher,New Dehli.

Longwe,S(2001) education for women’s empowerment or schooling for subordination? UNICCO Studies for education, Hamurg, pp.18-21.

Manson,K,O(2005) Measuring women empowerment: learning from cross -national research,Washington D.C:World Bank,12(2) pp.34-40.

Mayoux,L. (2008) Tackling the down side, social capital, women’s empowerment and west African Micro-finance,Development and change 32(3).pp.436-438.

Obrein,D(2000)social capital and community development in rural Russia (http://poverty.worldbank.org)

Pantoja,E (2009), Exploring the concept of social capital and its relevance for community-based development:the case of coal mining areas in Orissa, India, the World Bank,Washington D.C,12-53.

Presser,H.Sen,G. (2008). women’s empowerment and demographic process: moving beyond Cairo, New York, Oxford Press.

Rakesh,R. (2010). Information technology in women empowerment, Global Journal of Finance and Management, ISSN 0975 – 6477, 2 (1), (2010), 69-78.

Ram,N,T. (2009). empowerment of rural women in India, in empowerment of rural women in India Kanishka Publishers, New Dehli.

Sobles,J, Bullen, P and Rifkin, S. (2007) the role of land care group networks in rural Australia: exploring the contribution of social capital. Journal of Rural Studies 1(7), 265-276.

Thonmase, K., Rothstein, B. and Stolle, D. (1990). Cognitive elements of empowerment: an interpretative model, of intrinsic task motivation, Academy of management journal, 15 (4),666-681.

Wendy, J, (2009) Women’s empowerment and the creation of social capital in Indian villages, World Development, 38 (7), 975–979.

Whiteley,P. (2009). Economic growth and social capital.Political Studies, 4 (8), 443-445.

Williams, C. (2007). Socio-spatial variations in the nature of entrepreneurship, Journal of Enterprising Communities, People and Places in the Global Economy, 3 (6), 28-32.

World Bank (2005) Empowerment in practice from analysis to implementation, Ruth Alsop.