پهنه بندی و رویکرد فضایی بر مدیریت بحران با تاکید بر آسیب پذیری اجتماعی فیزیکی شهرها در برابر زلزله (نمونه موردی استان ایلام)

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

2 دانشجوی دکترا جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

3 دانشیار گروه جغرافیا، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

چکیده

شهرها کانون­هایی هستند که انسان­ها را به همراه نیازها و احتیاجات مختلفشان در خود پذیرفته­اند و عالی­ترین نیازهای بشر در آن تبلور عینی یافته است. برآورد ریسک و ارزیابی آسیب­پذیری لرزه­ای از یک شهر از موضوعات مهم و اساسی محسوب می­شود. به عبارت دیگر، ریسک ترکیبی از خطر و آسیب پذیری است و از آنجا که آسیب­پذیری ممکن است صورت­های گوناگونی همچون آسیب پذیری جانی، عملکردی، اجتماعی، مالی و یا ترکیبی از این موارد را به خود بگیرد، تخمین برآرود ریسک نیاز به رهیافتی جامع­نگر دارد. و لازم است تا در آن از روش، معیار و تخصص­های گوناگونی استفاده گردد. در نتیجه پژوهش حاضر با رویکرد "توسعه‌ای – کاربردی" و از نظر روش تحقیق ترکیبی از روش­های "توصیفی، اسنادی و تحلیلی و میدانی" می­باشد. بدین شرح که با استفاده از متغیرهای مربوطه در دو شاخص "اجتماعی و کالبدی" که از طریق سازمان‌های مربوطه "شهرداری‌های استان، استانداری استان، مرکز آمار ایران و مطالعات کتابخانه‌ای" متغیرهای لازم جمع آوری و بررسی می‌گردد. در مرحله بعد جهت تجزیه و تحلیل یافته‌ها با رویکرد فضایی از جمله روش‌های "VIKOR و TOPSIS" استفاده گردیده است؛ همچنین جهت تکمیل اطلاعات و خروجی‌های مناسب بررسی‌ها از نرم افزارهای "ArcGIS، GRAFER8، VISIO، SPSS،MINITAB" و دیگر برنامه‌های لازم استفاده گردیده است. نتایج تحقیق نشان داده است تفاوت زیادی بین شاخص­ و شهرستان­ها از منظر آسیب­پذیری وجود دارد. چراکه وزن شاخص­ها دارای تفاوت زیادی بوده که میزان آن از (0) درصد تا (1) درصد متغیر بوده است. همچنین از نظر مکانی میزان TOPSIS بدست آمده میانگین آن برابر (0.372) درصد بوده است لذا میزان آسیب پذیری ناشی از زلزله علاوه بر اهمیت دوچندان آن در مدیریت بحران ضرورت بررسی آن در شاخص­های مختلف از ضروریات برنا­مه ریزی شهری می­باشد.

کلیدواژه‌ها


ابوئی اشکذری، علیرضا (1391). مدیریت بحران زلزله با استفاده از سیستم­های اطلاعات جغرافیایی (GIS) (نمونه موردی: شهر یزد)، استاد راهنما: دکتر کاظم رنگزن، اساتید مشاور: مهندس سید علی اکبر میروکیلی و مهندس علیرضا سرسنگی، پایان نامه کارشناسی ارشد سنجش­از دور و GIS، دانشکده علوم زمین و GIS، دانشگاه شهید چمران اهواز.

احدنژاد، محسن؛ نوروزی، محمد جواد؛ زلفی، علی (1388)، بر آورد آسیب پذیری شهرها در برابر شدت‌های مختلف زلزله با استفاده از مدل AHP نمونه موردی شهر خرمدره، دومین کنفرانس مدیریت بحران، نقش فناوری نوین در کاهش آسیب پذیری ناشی از حوادث غیر مترقبه.

زیاری، کرامت­الله (1390). بررسی آسایش و امنیت در محله‌های شهر یزد، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 76، صص 11-1.

سالنامه اماری استان ایلام (185-1393)، مرکز امار ایران.

سیلاوی، طاهر (1385)، ارزیابی آسیب پذیری شهر تهران با به کارگیری مدل فازی شهودی، پایانامه کارشناسی ارشد، دانشکده فنی تهران.

ملکی، سعید و مودت، الیاس (1393)، طیف­بندی و سنحش فضایی آسیب فیزیکی اجتماعی شهرها در برابر زلزله با بکارگیری تکنیک VIKOR و GIS، مجله جغرافیا و آمایش شهری – منطقه‌ای، شماره 11.

مودت، الیاس (1393)، پهنه­بندی آسیب­پذیری شهرها در برابر زلزله نمونه موردی شهر یزد، پایانامه ارشد، استاد راهنما دکتر سعید ملکی، دانشگاه شهید چمران اهواز.

ناطقی الهی، فریبرز (1378)، مدیریت بحران زمین لرزه در ایران؛ ساختار، نیازهای پژوهشی، آموزشی و اجرایی، تهران، پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله.

Birkmann J. (2005), Research brief, danger need not spell, but how vulnerable.

Cutter, S., Boruff, B., Shirley, w. (2003), Social vulnerability to environmental hazards, Journal of social quarterly 34(2).

Ebert, A., Kerle, N., Stein, A. (2008), Urban social vulnerability assessment with physical proxies and spsial metrics derived form air-and spaceborne imagery and gis data, Journal of Nathazards, 48(2).

Huyck, C. K., Ghosh, S., Seligson, H., & Bortugno, E. (2004), Tips and Tricks for Customizing HAZUS- MH, Hazards USMultihazard.

ISDR(2004), Living with Risk, A Global Review of Disaster Reduction Initiatives.

O’Brien, K., Siri E., and SchjoldenLynn N. (2004), What’s in a Word? Conflicting Interpretations of Vulnerability in Climate Change Research, Oslo, Norway: Center for International Climate and Environmental Research.

Smith, K. (2000), Environmental hazards, Assessing risk and reducing disaster, 3rd Ed.

Tang, A., & Wen. A. (2009), an intelligent simulation system for earthquake disaster assessment, Computers & Geosciences 35, 871– 879.