تغییر کاربری اراضی، عاملی در تغییر منابع ماسه در فرایند فرسایش بادی(مطالعه موردی:ارگ دامغان )

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسنده

استادیار، مرکز تحقیقات بین المللی بیابان، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

فرایند فرسایش بادی مهمترین فرایند ژئومرفولوژی در بسیاری از مناطق بیابانی کره زمین است که ویژگیهای اشکال ناهمواریها (لندفرمها) و چشم اندازها (لنداسکیپها ) را با عمل فرسایش یا رسوبگذاری تحت تاثیر قرار میدهد. ارگ دامغان با مساحتی برابر4375 هکتار در بخش غربی حوزه آبخیز بسته حاج علی قلی واقع شده است. تثبیت تمام تپه های ماسه ای این ارگ در سال 1350 انجام شده است. منطقه برداشت این ارگ موقعیت خاصی را در منطقه دامغان اشغال کرده است ، به دلیل این زمین ترکیب، اجازه بهره برداری اشکال گوناگون کشاورزی وجود دارد. در دهه های اخیر به دلیل پیشرفتهای تکنولوژی و استحصال آب زیر زمینی، مناطق وسیعی از منطقه برداشت(فرایند بادی) برای تغییرات کاربری اراضی توسعه یافته اند بطوریکه مناطق تحت تغییر به بیش از 10784 هکتار در سال 1388 افزایش یافته است. بدیهی است این چنین تغییرات وسیع ، تاثیرات قابل ملاحظه ای روی تعادل طبیعی فرایند بادی دارد، به طوری که تغییرات زمانی و مکانی در قابلیت دسترسی به رسوب رخ می دهد. این تغییرات منتج به افزایش قابل توجهی در شکل گیری و ارتفاع تپه های ماسه ای جدید بین تپه های ماسه ای قدیمیتر تثبت شده، شده است. این مطالعه کوششی در تشریح اثرات مختلف تغییر لندکاور در منطقه برداشت فرایند بادی بر روی توسعه تپه های ماسه ای جدید است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

land use change in sand sources as a agent on changing wind erosion process (case study: Damghan erg(

نویسنده [English]

  • Naser Mashhadi
IDRC
چکیده [English]

wind erosion process is the most significant geomorphic processes in many of the earth's arid region that influences the landforms and landscape features according to the action of either erosion or sedimentation. The Damghan erg in the north of Iran (covering an area 4375 ha) is found in the east of the Haj ali gholi closed basin. Fixing all of the sand dunes of the erg have been carried out since 1971.The removal region of the erg occupies a special position in the Damghan region, because the geocompnents permit various possible forms of agriculture exploitation. In recent decades, due to the advances in technology on groundwater harvesting, large areas of the removal region have been developed for land use changes. So that the changed area where increased to more than10784 hectares in 2009. It is evident that such extensive changes has considerable influence the natural balance of the aeolian processes. So that, temporal and spatial variation occurs on Sediment availability. These variations have resulted in a considerable increase in formation and height of the new sand dunes of between fixed older sand dunes. This paper is an attempt at explaining the influence of various land cover change affects in removal region (aeolian process) on the development and morphological characteristics new sand dunes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sand sources
  • New sand dunes
  • Geocompnents
  • Land Use Change

حنیفه پور، مهین؛ مشهدی، ناصر و خسروی، حسن (1392). تاثیر شدت و مدت خشکی بر وضعیت باد و فرسایش بادی در اراضی کشاورزی (مطالعه موردی: شهرستان دامغان)، فصل‌نامه علمی- پژوهشی پژوهش‌های فرسایش محیطی، جلد 2 شماره 3.

رشیدیان، فلور؛ برادران کاظمیان، پانیز (1390). بررسی تغییر کاربری اراضی دامغان از 1334-1385، پایان‌نامه کارشناسی، دانشکده علوم و فنون دریایی (فنی و مهندسی شماره 3)، تهران.

سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح(1370). نقشه‌های توپوگرافی 1:50000

سازمان زمین شناسی کشور(1371). نقشه زمین‌شناسی

سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح(1335). عکس‌های هوایی، 1:55000

سازمان هواشناسی کشور، 1391.

عطامرادی، بهمن (1378). بررسی اشکال و نوع تپه‌های ماسه‌ای به منظور مبارزه با فرسایش بادی در ارگ دامغان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مرکز تحقیقات بین المللی بیابان دانشگاه تهران.

مشهدی، ناصر؛ کریم‌پور، مجید و محمد خان، شیرین (1392). تاثیر تغییر کاربری اراضی منابع ماسه در فرایند فرسایش بادی(مطالعه موردی: ارگ دامغان)، گزارش نهایی طرح پژوهشی، معاونت پژوهشی دانشگاه تهران

Alcántara-Carrió, J. and Alonso, I., 2001. Aeolian sediment availability in coastal areas defined from sedimentary parameters. Application to a case study in Fuerteventura. Scientia Marina, 65(S1), pp.7-20.

Anderson, R.S. and Haff, P.K., 1991. Wind modification and bed response during saltation of sand in air. In Aeolian Grain Transport 1 (pp. 21-51). Springer, Vienna.

Crawley, D.M. and Nickling, W.G., 2003. Drag partition for regularly-arrayed rough surfaces. Boundary-Layer Meteorology, 107(2), pp.445-468.

Dewidar, K.M., 2004. Detection of land use/land cover changes for the northern part of the Nile delta (Burullus region), Egypt. International journal of remote sensing, 25(20), pp.4079-4089.

Di Gregorio, A. and Jansen, L.J., 1997, October. A new concept for a land cover classification system. In Proceedings of the Earth Observation and Environmental Information 1997 Conference. Alexandria, Egypt (pp. 13-16).

FAO 1999. Land Use Classification for Agri-Environmental Statistics/Indicators. Submitted by Statistics Division, FAO, Rome. Working paper No.13

Foley, J.A., DeFries, R., Asner, G.P., Barford, C., Bonan, G., Carpenter, S.R., Chapin, F.S., Coe, M.T., Daily, G.C., Gibbs, H.K. and Helkowski, J.H., 2005. Global consequences of land use. science, 309(5734), pp.570-574.

Foroutan, H., Young, J., Napelenok, S., Ran, L., Appel, K.W., Gilliam, R.C. and Pleim, J.E., 2017. Development and evaluation of a physics‐based windblown dust emission scheme implemented in the CMAQ modeling system. Journal of Advances in Modeling Earth Systems, 9(1), pp.585-608.

Glennie, K.W., Pugh, J.M. and Goodall, T.M., 1994. Late quaternary Arabian desert models of Permian Rotliegend reservoirs. Exploration Bulletin, 274, pp.1-19.

Gomes, L., Arrue, J.L., Lopez, M.V., Sterk, G., Richard, D., Gracia, R., Sabre, M., Gaudichet, A. and Frangi, J.P., 2003. Wind erosion in a semiarid agricultural area of Spain: the WELSONS project. Catena, 52(3-4), pp.235-256.

Grimm, N.B., Faeth, S.H., Golubiewski, N.E., Redman, C.L., Wu, J., Bai, X. and Briggs, J.M., 2008. Global change and the ecology of cities. science, 319(5864), pp.756-760.

Hagen, L.J., 2001. Process of soil erosion by wind. In Ann. Arid Zones.

He, Q., Yang, X., Mamtimin, A. and Tang, S., 2011. Impact factors of soil wind erosion in the center of Taklimakan Desert. Journal of arid land, 3(1), pp.9-14.

Hotta, S., Kubota, S., Katori, S. and Horikawa, K., 1985. Sand transport by wind on a wet sand surface. In Coastal Engineering 1984 (pp. 1265-1281).

Jansen, L.J. and Di Gregorio, A., 2002. Parametric land cover and land-use classifications as tools for environmental change detection. Agriculture, ecosystems & environment, 91(1-3), pp.89-100.

Jansen, L.J. and Di Gregorio, A., 2003. Land-use data collection using the “land cover classification system”: results from a case study in Kenya. Land Use Policy, 20(2), pp.131-148.

Kocurek, G. and Havholm, K.G., 1993. Eolian sequence stratigraphy-a conceptual framework. MEMOIRS-AMERICAN ASSOCIATION OF PETROLEUM GEOLOGISTS, pp.393-393.

Kocurek, G. and Lancaster, N., 1999. Aeolian system sediment state: theory and Mojave Desert Kelso dune field example. Sedimentology, 46(3), pp.505-515.

Liu, J., Liu, M., Zhuang, D., Zhang, Z. and Deng, X., 2003. Study on spatial pattern of land-use change in China during 1995–2000. Science in China Series D: Earth Sciences, 46(4), pp.373-384.

Liu, J., Zhang, Z., Xu, X., Kuang, W., Zhou, W., Zhang, S., Li, R., Yan, C., Yu, D., Wu, S. and Jiang, N., 2010. Spatial patterns and driving forces of land use change in China during the early 21st century. Journal of Geographical Sciences, 20(4), pp.483-494.

Mainguet, M., 1986. The wind and desertification processes in the Saharo-Sahelian and Sahelian regions. In Physics of desertification (pp. 210-240). Springer, Dordrecht.

Mashhadi, N., Hanifehpoor, M., Amiraslani, F. and Mohamadkhan, S., 2016. A study on the wind erosion potential of agricultural lands after crop harvesting (Case study: Damghan Region). Desert, 21(2), pp.131-141.

McKEE, E.D., 1966. Structures of dunes at White Sands National Monument, New Mexico (and a comparison with structures of dunes from other selected areas). Sedimentology, 7(1), pp.3-69.

Minvielle, F., Marticorena, B., Gillette, D.A., Lawson, R.E., Thompson, R. and Bergametti, G., 2003. Relationship between the aerodynamic roughness length and the roughness density in cases of low roughness density. Environmental Fluid Mechanics, 3(3), pp.249-267.

Morie, N.D., 2007. Land Use And Land Cover Changes In Harenna Forest And Surounding Area Bale Mountains National Park Oromia National Regional State Ethiopia. Addis Ababa: Addis Ababa University.

Muhs, D.R., Reynolds, R.L., Been, J. and Skipp, G., 2003. Eolian sand transport pathways in the southwestern United States: importance of the Colorado River and local sources. Quaternary International, 104(1), pp.3-18.

Musa, M.K. and Odera, P.A., 2015. Land Use Land Cover Changes and their Effects on Food Security: A Case Study of Kiambu County-Kenya. Kabarak Journal of Research & Innovation, 3(1), pp.74-86.

Narrain, P. and Koroluk, R., 1999. Land Use Classification for Agri-environmental Statistic/Indicators, Statistical Commission and Economic Comission for Europe, Conference of Europan Statisticians (No. 13). Working Paper.

Nickling, W.G. and Ecclestone, M., 1981. The effects of soluble salts on the threshold shear velocity of fine sand. Sedimentology, 28(4), pp.505-510.

Nickling, W.G., 1984. The stabilizing role of bonding agents on the entrainment of sediment by wind. Sedimentology, 31(1), pp.111-117.

Raupach, M.R., Gillette, D.A. and Leys, J.F., 1993. The effect of roughness elements on wind erosion threshold. Journal of Geophysical Research: Atmospheres, 98(D2), pp.3023-3029.

Sarre, R.D., 1988. Evaluation of aeolian sand transport equations using intertidal zone measurements, Saunton Sands, England. Sedimentology, 35(4), pp.671-679.

Scanlon, B.R., Reedy, R.C., Stonestrom, D.A., Prudic, D.E. and Dennehy, K.F., 2005. Impact of land use and land cover change on groundwater recharge and quality in the southwestern US. Global Change Biology, 11(10), pp.1577-1593.

Siddoway, F.H., Chepil, W.S. and Armbrust, D.V., 1965. Effect of kind, amount, and placement of residue on wind erosion control (Doctoral dissertation, Kansas State University).

Vörösmarty, C., Lettenmaier, D., Leveque, C., Meybeck, M., Pahl‐Wostl, C., Alcamo, J., Cosgrove, W., Grassl, H., Hoff, H., Kabat, P. and Lansigan, F., 2004. Humans transforming the global water system. Eos, Transactions American Geophysical Union, 85(48), pp.509-514.

Willetts, B.B., Rice, M.A. and Swaine, S.E., 1982. Shape effects in aeolian grain transport. Sedimentology, 29(3), pp.409-417.

Williams, G., 1964. Some aspects of the eolian saltation load. Sedimentology, 3(4), pp.257-287.

Wolfe, S.A. and Nickling, W.G., 1996. Shear stress partitioning in sparsely vegetated desert canopies. Earth Surface Processes and Landforms, 21(7), pp.607-619.

Wu, J., 2008. Land use changes: Economic, social, and environmental impacts. Choices. 23 (4): 6-10, 23(4), pp.6-10.