شناسایی و تحلیل فضایی گستره‌های فقر شهری با استفاده از آمار فضایی در محیط GIS مطالعه موردی: شهر اردبیل

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه محقق اردبیلی،اردبیل، ایران.

4 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

چکیده

گستره‌های فقر که بخش جدایی‌ناپذیری از مناطق شهری را تشکیل داده‌اند، به دلیل تبعات و پیامد‌های منفی این پدیده (فقر) و گسترش آن همواره مورد توجه برنامه‌ریزان قرار گرفته‌اند. مساله مهم در جلوگیری از گسترش پدیده فقر، شناخت دقیق پهنه‌های فقر و تبلور فضایی آن در شهر‌هاست. بر این اساس، با توجه به اهمیت مطالعه توزیع فضایی فقر در جوامع شهری و با لحاظ اینکه مطالعه این پدیده، زمینه تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی مناسب به منظور کاهش مشکلات مرتبط با فقر را برای برنامه‌ریزان و مدیران در محلات شهری فراهم می‌کند، پژوهش حاضر با هدف تحلیل توزیع فضایی فقر، شناسایی بلوک‌های فقیرنشین و خوشه‌بندی فقر در بلوک‌های شهری اردبیل با استفاده از 31 شاخص اجتماعی، اقتصادی و کالبدی انجام شده است. مبتنی بر این خصیصه‌ها از مدل‌های آمار فضایی، تحلیل لکه‌های داغ و خودهمبستگی فضایی در نرم‌افزار Arc/GIS استفاده شده است. بر اساس نتایج پژوهش بلوک‌های شهری اردبیل به لحاظ شاخص‌های مورد بررسی در طیف‌های متفاوتی قرار دارند. همچنین بر اساس مدل خودهمبستگی فضایی (موران)، الگوی پراکنش فقر در شهر اردبیل از مدل خوشه‌ای تبعیت می‌کند و این نوع پراکنش باعث ایجاد دوگانگی فضایی در این شهر شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial Identification and Analysis of Urban Poverty Spaces Using Space Statistics in GIS Environment Case Study: Ardebil City

نویسندگان [English]

  • ata ghaffari gilandeh 1
  • parvin dadazade 2
  • Hosssein Nazmfat 3
  • alireza mohammadi 4
1 professor in Geography and Urban Planning, Mohaghegh Ardabili University, Ardabi, Iran.
2 PhD student in Geography and Urban Planning, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran.
3 professor in Geography and Urban Planning, Mohaghegh Ardabili University، Ardabil, Iran.
4 Assistant professor in Geography and Urban Planning, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran.
چکیده [English]

Poverty spectrums were generated non detachable urban regions and because of poverty phenomenon negative consequences and It’s development, mentioned cases were paid attention by policy makers and planners. The main subject in prevention poverty phenomenon development is accurate recognition of poverty spectrums and spatial consolidation in cities. Poverty position and It’s development in Iran cities, this case has different patterns. Based on poverty spatial dispersion investigation importance in urban societies and by regarding mentioned phenomenon studying; proper decision making And planning provide to poverty problems reducing in urban sectors for managers and administrators. Current research was implemented with the aim of poverty spatial dispersion analysis, poverty blocks recognition and also poverty clustering in Ardebil city urban blocks by using 31 social, Economic and physical indices. According to theses features; spatial statistical models, hot spots analysis, spatial auto-correlation were used in Arc/GIS software. Based on research results, Ardebil urban blocks are located in different classes by regarding investigated indices. According to spatial auto-correlation model (Moranas), poverty dispersion in Ardebil city follow by clustering model and mentioned kind of dispersion cause to creating spatial dichotomy in Ardebil city.

کلیدواژه‌ها [English]

  • spatial analysis
  • urban poverty
  • Spatial Statistics
  • Ardabil City

ارضروم چیلر، نسرین .(1384)، ابعاد گوناگون فقر در ایران،مجموعه پژوهش‏های اقتصادی. شماره 27. اداره بررسی‌ها و سیاست‌های اقتصادی. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.

بمانیان، محمدرضا، رضایی­راد، هادی، منصوررضایی، مجید .(1390)، «ارزیابی خصیصه های اقتصادی در شناسایی گستره­های فقر شهری با استفاده از تکنیک های Delphi و AHP مطالعه موردی: شهر کاشمر». دو فصلنامه مدیریت شهری, بهار و تابستان 1390, ( 9)، 166-153

روستایی، شهریور، احدنژاد، محسن، اصغری زمانی، اکبر و زنگنه، علیرضا .(1391). «الگوی  تطبیقی گسترش فقر در شهر کرمانشاه در دوره 85ـ 1375». فصلنامه مطالعات و پژوهشهای شهری و منطقه ای، 3(12)، 40-17

روستایی، شهریور، کریم­زاده، حسین، رحمتی، خسرو .(1395). «تحلیل نابرابری‌های فضایی بر پایۀ شاخص‌های اجتماعی، اقتصادی و کالبدی در شهرهای میانه اندام مطالعۀ موردی: شهر میاندوآب». پژوهش­های جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، 4(3)، 471-449

رئیس دانا، فریبرز .(1379). نقد روش در پدیده شناسی فقر، مجموعه مقالات فقـر در ایـران. تهـران، انتشـارات علـوم بهزیستی و توانبخشی.

زادولی، فاطمه .(1393). «بررسی تطبیقی فقر در شهر تبریز در بازه زمانی 1385-1375» پایاننامه کارشناسی ارشد، روستایی، شهریور، دانشگاه تبریز، دانشکده جغرافیا، گروه جغرافیا و برنامه­ریزی شهری

زاهدی مازندرانی، محمدجواد .(1384). «فقر روستایی، رونـد و اندازه­گیری آن در ایران». فصلنامه رفاه اجتماعی، 4(17)، 322-286

زبردست، اسفندیار، رمضانی، راضیه .(1395). «سنجش فقر شهری و ارتباط آن با دسترسی به خدمات شهری در شهر قزوین» نشریه هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی، 21(2)، 54-45

زنگانه، احمد ، تلخابی، حمیدرضا ، گازرانی، فریدون، یوسفی فشکی، محسن .(1394). «گستره‌‌های فضایی فقر شهری اراک» نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 2(1)، 107-93

زیباکلام، صادق، عیزاده، حسن .(1386). فرهنگ خاص علوم سیاسی. تهران، انتشارات روزنه.

سرشماری عمومی نفوس و مسکن مرکز آمار ایران، 1395-1385.

شیخی، عبدالله .(1393). «استراتژی­های توسعه شهر پیرانشهر با رویکرد CDS» پایاننامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.

عابدین درکوش، سعید .(1386). درآمدی بر اقتصاد شهری، تهران. انتشارات مرکز نشر دانشگاهی.

عسگری، علی .(1390). تحلیل­های  آمار فضایی با  ArcGis. انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران، چاپ اول.

قاسمی سیانی، محمد، حقی، مهدی .(1395). «تبیین گستره فقر شهری و شناسایی سکونتگاههای غیر رسمی از منظر عدالت فضایی مطالعه موردی: نسیم شهر تهران». فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، 6(24)، 265-245

محمدی، زهرا .(1386). زنان سرپرست خانوار. انتشارات روابط عمومی شورای فرهنگی – اجتماعی زنان.

موحد، علی، ولی‌نوری، سامان، حاتمی‌نژاد، حسین ، زنگانه، احمد، کمانرودی کجوری موسی .(1395).  «تحلیل فضایی فقر شهری در کلان‌شهر تهران». فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، 4(15)، 63-19

Baharoglu, D. and Kessides, Ch., .(2002). "Urban poverty". A Sourcebook for Poverty Reduction Strategies, Chapter 16

http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY. 2008/1/6.

Brenner, N. (2009). "What is critical urban theory?"CITY, VOL. 13, NOS. 2–3, JUNE.

Curley, A. (2005). Theories of urban poverty and implications for public housing policy. J. Soc. & Soc. Welfare.

Duclos, J. and Araar A., .(2006). Poverty and Equity: Measurement, Policy and Estimation, Springer.

Fay, M., .(2005). The Urban Poor in Latin America” The World Bank, Washington, D.C.

He, S., Liu, Y., Wu, F., & Webster, C .(2008). "Poverty incidence and concentration in different social groups in urban China, a case study of Nanjing". Cities, 25(3).

Martine, G., .(2012). The new global frontier: urbanization, poverty and environment in the 21st century. Earthscan.

Masika,R., Dehaan, A., Baden, S., .(2001). “Urbanization and Urban Poverty: A Gender Analaysis, Bridge report" Paperback – December 31.

Oliver,P.A .(2008). City Leadership: at the heart of the global challeng, global asia Vol.3, No. 3.

Paraschiv, M., .(2012). Urban (in) Security and Assessment of Extreme Poverty: Residents Perception Referring to Homelessness in Bucharest, Procedia Environmental Sciences, Vol. 14.

Ren, C., .(2011). Modeling poverty dynamics in moderate-poverty neighborhoods: a multi-level approach. (Doctoral dissertation, The Ohio State University)

Schiller,B., .(2001). The Economic of Poverty and Discrimination Prentic Hall, New Tersey.

UN HABITAT .(2009).  State of the World’s Cities, report 2009, Harmonious

UNCHS .(2001). Human Settlement Condition of Urban Poor' and Habitat Backgrounder,fact and figures, retrieved from: http://www.unhabitat.org/programmes/housingpolicy in 2001

Uwe, D., .(2008). Achieving urban sustainability: integard urban management. Asia and Euroup Environment Forum,Nov 28-30 , Shenzhen. China.

Vaughan, L., .(2005). The spatial form of poverty in Charles Booth’s Lndon. Progress In Plannng, 67 (4).