مطالعه ی تطبیقی خواص مورفولوژیکی ساختار شهری تبریز در دوره ی قاجار و دوره ی پهلوی

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتریدانشکده هنر و معماری، گروه شهرسازی، واحد علوم تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استاد دانشکده هنر و معماری، گروه شهرسازی، واحد علوم تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

پژوهش حاضر در رابطه با بررسی خواص مورفولوژیکی ساختار شهری در شهر تبریز است. سوال اصلی تحقیق این است که آیا خواص مورفولوژیکی در ساختار شهر تبریز در دوره قاجار و پهلوی موثر بوده است؟ پیچیدگی فرآیند تشکیل شهرها و ساختار مورفولوژی شهری شهر تبریز، مهمترین مسائل در این پژوهش است. نگاهی به تغییر ساختار و شکل شهرها به وضوح نشان می دهد که شهرهای ما به عنوان یک مطالعه جدی مورد توجه قرار نگرفته و آزمایش نشده اند. از سوی دیگر شهر و شیوه های مطالعه آن نادیده گرفته می شود و ناشناخته مانده است. روش تحقیق حاضر بصورت استفاده از "نحو فضایی" که ترکیبی از روشه های توصیفی و تحلیلی می باشد. برای تجزیه و تحلیل مورد مطالعه، رویکرد مورفولوژیکی تحلیلی "نحو فضایی" برای بررسی فضایی ساختار شهر تبریز مورد استفاده قرار گرفته است. نتایج این مطالعه نشان می دهد که مورفولوژی در پیکربندی و ساختار شهر تبریز بسیار موثر است و رشته های پیکربندی در چارچوب فضایی شهری تحت تاثیر قرار گرفته و با وجود رشد و توسعه ی سریع شهری که امروزه در بسیاری از شهرهای ایران بخصوص شهر تبریز، توسط طراحان شهری رخ داده است، برنامه ریزان در تهیه طرح های توسعه در رابطه با این خواص غفلت می کنند. هدف اصلی این پژوهش این است که ویژگی های مورفولوژیکی برنامه های توسعه شهری (از جمله شهر تبریز) در هر دوره ای قادر به هدایت و کنترل نیروهایی هستند که بر عملکرد آنها تأثیر می گذارند.

کلیدواژه‌ها


میر مقتدایی مهتا و طالبی ژاله ،(1385)، هویت کالبدی شهر: مطالعات موردی تهران،  وزارت مسکن و شهرسازی، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، چاپ اول، تهران

ب‍ی‍ک‍ن‌، ادم‍ون‍د، (1386)، طراحی شهرها : تحول شکل شهر از آتن باستانی تا درازلیلیای مدرن، ترجمه، فرزانه طاهری، تهران، شهیدی: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران

مدنی پور (۱۳۸۱)؛ تهران ظهور یک کلان شهر، ترجمه حمید زراز وند، انتشارات شرکت پردازش و برنامه ریزی شهر تهران.

حمیدی، ملیحه، (1376)؛ استخوان بندی شهر تهران، معاونت فنی و عمرانی شهرداری، سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران، جلدهای ۱، ۲، ۳.

بیگدلی، مهرناز (۱۳۹۲)؛ باز ساخت مناطق کلان شهری مورد پژوهشی: منطقه کلان شهری تهران، دانشگاه شهید بهشتی، تهران

 معماریان، غلامحسین، (1386)، سیری در مبانی نظری معماری، تهران، نشر سروش دانش.

بهمنش راد، جواد (۱۳۸۹)؛ در جستجوی هویت شهری تبریز، تهران، مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری وزارت مسکن و شهرسازی.

عرصه، (مهندسین مشاور )، (۱۳۷۳)؛ طرح جامع شهر تبریز، تهران، وزارت مسکن و شهرسازی

جمالی، سیروس (۱۳۹۰)، بررسی تأثیر گونه شناسی مسکن بر مورفولوژی شهر، نمونه موردی شهر تبریز، رساله دکترا در رشته ی جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تبریز.

Asami, Yasushi, and Ayse Sema Kubat, and Kensuke Kitagawa, and Shin-ichi Iida, (2003). 4th. Introducing the third dimension on Space Syntax: Application on the historical Istanbul, International Space Syntax Symposium, London

Dupre, Karing (2004); “Caribbean Urban Modernization”, Finland, Tempera University of Technology, Department of Architecture.

Haghani, Toofan (2010); “Complexity theory, fractal geometry and the nature of urban morphological evolution”, Ph.D. Thesis, School of Architecture, BIAD, Birmingham City University (BCU), UK.

Jones, A. N, Larkham. P. I. (1991), A Glossary of Urban Form, Historical Geography Research Series no. 26 (Norwich: Geo Books, 1991).

Kropf, Karl S. (1996); “urban tissue and the character of towns”, Urban Design International. 1(3), pp. 274-263

Levy, A. (1999); “Urban Morphology and the problem of the modern urban fabric: some questions for research”, Urban Morphology, 3 (2), pp 79-85.

Mishra, Anamika (2010);"Modernism and urban form",http://anamikamishra.suite.com/Impact-of-modernism-on-urban-form

Moughtin, Cliff et al, (2004), urban design method and techniques. Architural press, an imprint of. - Elsevier, Second edition, reprinted

Moudon, Anne Vernez (1998); "The changing morphology of suburban neighborhood s" in: Attilio Petrucciani (ed.), "Typological process and design theory", agha khan program for Islamic architecture, conference proceedings.

Panerai, p. castex,j.Depaule, J. C. (2004);"Urban Forms, The death and life of the urban block", English edition and original material by Ivor Samuels, Translated by Olga Vital Samuels, oxford, Architectural press.

Rapoport, A. (1997);"human aspect of urban form: towards a man environment approach to urban form and design ", network, Pergamum press.

Sima,Yina and Zhnag, Dian (2009);"Comparative precedents on the study of Urban Morphology ",In Koch, Daniel(ed.)(2009);"proceedings of the international space syntax symposium", Stockholm: KTH.

Toker, U. Baran, P. K. & Mull, M. (2005), Sub-urban evolution: A cross-temporal analysis of spatial configuration in an American town (1989-2002). 5th International Space Syntax Symposium, Delft. pp 1-7.