تحلیل کیفی ادراک اتمسفری در تجربه معماری (نمونه موردی: آثار منتخب معماری معاصر ایران)

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، تهران.

2 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه معماری ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

مبحث ادراک اتمسفری در معماری به‌عنوان یک راهکار مناسب از هم‌زیستی عاطفی انسان در تعامل با مکان، نوعی گفتمان پدیدارشناسانه با رویکرد به زیبایی‌شناختی نوین است. این پژوهش به جایگاه بدن در فرایند ادراک حسی اتمسفری از منظر پدیدارشناسی ادراک مرلوپونتی می‌پردازد. روش این پژوهش، کیفی و تحلیلی و تفسیری با زمینه پدیدارشناسی ادراکات حسی بدنمند و از منظر اندیشه‌های مرلوپونتی و همچنین با روش کدگذاری آزاد، محوری و گزینشی انتخاب‌شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ادراک اتمسفری منجر به تقویت رابطه میان تجربه واقعی و ابعاد ذهنی می‌گردد تا از دل این احساس تقویت‌شده، تجربه‌ای ژرف از فضا و زمان، فراروی مخاطب حادث شود و در توضیح معنای معمارانه نقش ایفا می‌کند. همگرایی قابلیت‌های ادراکی بامعنای جسمانی، از فروکاهیدن اثر معماری به فرمالیسم صرف و ترکیب‌بندی‌های اغواگرایانه که از هرگونه منطق مادی و تجربه وجودی خالی‌شده است، جلوگیری می‌کند. لذا از طریق ادراک پیشاتاملی و بلاواسطه در بستری از اتمسفر معمارانه، چهارچوب‌ها، افق‌ها و عرصه‌های برای تجربه کردن و فهم جهان بر ما گشوده می‌شود.نتیجه این پژوهش حاکی از آن است که ادراک اتمسفری از طریق یکی شدن مخاطب با فضا و ادغام ادراک حافظه و تخیل در فرایندی بدنی رخ می‌دهد و ماهیت شهودی و بدنمندی دارد و قابلیت اثر معماری را در همراه ساختن و جهت‌دهی رفتار مخاطبان برجسته می‌کند. مؤلفه‌هایی همچون ماده و بافت، نور و سایه، توده و جرم، هندسه و مقیاس، بستر و زمینه پیرامونی، جزییات معماری و اقلیم در فرایند خلق ادراک اتمسفری نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Qualitative analysis of atmospheric perception in the architectural experience (Case study: Selected works of contemporary Iranian architecture

نویسندگان [English]

  • morteza nikfetrat 1
  • Hosssein zabihi 2
  • Azadeh Shahcheraghi 3
1 PhD Student, Department of Architecture, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Tehran.
2 Professor, Department of Urban Development, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran(Corresponding Author)
3 Associate Professor, Department of Architecture, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The issue of atmospheric perception in architecture as a suitable solution of human emotional coexistence in interaction with place is a kind of phenomenological discourse with a new aesthetic approach.This study deals with the position of the body in the process of atmospheric sensory perception from the perspective of Merleau-Ponty perception. . The method of this research is qualitative, analytical and interpretive with the field of phenomenology of bodily sensory perceptions and has been selected from the perspective of Merleau-Ponty ideas as well as free, axial and selective coding methods.In the present study, in-depth interviews have been used to explore the components of creating the atmosphere of the place through bodily perception and the heart of the interviewees' response. The research findings are based on the fact that atmospheric perception leads to strengthening the relationship between real experience and mental dimensions so that from this reinforced feeling, deep experiences of space and time occur before the audience and play a role in explaining the architectural meaning. The result shows that atmospheric perception occurs through the integration of the audience with space and the integration of memory and imagination in a bodily process and has an intuitive and physical nature and highlights the ability of the architectural effect in creating and directing the behavior of the audience. Components such as matter and texture, light and shadow, mass, geometry and scale, context and context, architectural details and climate play a decisive role in the process of creating atmospheric perception.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Atmospheric Perception
  • Phenomenology
  • Merleau-Ponty
  • Multisensory Perception
  1. بصیری، مهرانگیز ،1392، بدن و حواس در رسانه‌های نوین هنری، نگاهی از منظر پدیدارشناسی مرلوپونتی، تهران، فصلنامه کیمیای هنر، شماره 9
  2. بومه، گرنوت،1399، اتمسفر به‌مثابه حضور فیزیکی آگاهانه، اتمسفر ساختمان، ترجمه مرتضی نیک فطرت، احسان بی‌طرف، تهران، نشر فکر نو
  3. بورچ، کریستین، پالاسما، یوهانی، بومه، گرنوت، 1396، اتمسفر معمارانه، تأثیر اتمسفرها بر تجربه و سیاست‌های معماری، ترجمه مرتضی نیک فطرت، تهران، انتشارات فکر نو.
  4. پالاسما، یوهانی،1393، چشمان پوست، ترجمه علیرضا فخر کننده، تهران، نشر چشمه
  5. پالاسما، یوهانی و دیگران،1399، اتمسفر ساختمان، فرم و بی فرمی، ترجمه مرتضی نیک فطرت و احسان بی‌طرف، تهران، انتشارات فکر نو
  6. پالاسما، یوهانی،1393، چشمان پوست، ترجمه علیرضا فخر کننده، تهران، نشر چشمه
  7. پرزگومز، آلبرتو،1397، تأملات بهنگام، ترجمه رضا عسگری، نگین جواهریان و باوند بهپور، تهران، نشر معمار
  8. پریموزیک، دنیل تامس،1387، مرلوپونتی، فلسفه و معنا، ترجمه محمدرضا ابوالقاسمی، تهران، نشر مرکز
  9. پیراوی ونک، مرضیه،1389، پدیدارشناسی نزد مرلوپونتی، نشر پرسش، اصفهان.
  10. جانسون، مارک ال، 1396، زیبایی‌شناسی فهم انسان معنای بدن، ترجمه جهانشاه میرزا بیگی، تهران، انتشارات آگاه
  11. جانسون، مارک ال، 1396، معنای مجسم معماری، ذهن در معماری، ترجمه رضا امیررحیمی، تهران، نشر معمار
  12. دووینیمون، فردریک،1393، بدن آگاهی، ترجمه مریم خدادادی، تهران، انتشارات ققنوس
  13. رابینسون، سارا، 1396، بدن‌های آشیان گرفته برگرفته از کتاب ذهن در معماری، ترجمه رضا امیر رحیمی، تهران، انتشارات معمار
  14. رحیمیان، مهدی،1383، سینما معماری درحرکت، تهران، انتشارات سروش دانش
  15. سبزه کار، اسما، 1396، مرلوپونتی و تحلیل آثار نقاشی، تهران، انتشارات هرمس، چاپ اول
  16. شیرازی، محمدرضا،1389، معماری حواس و پدیدارشناسی ظریف یوهانی پالاسما، تهران، انتشارات رخ داد نو
  17. عسگری، رضا، 1397، مسئله معنا در معماری، تهران، مجله معمار، شماره 108، صص 13-6
  18. کاپلستون، فردریک چارلز (1387) تاریخ فلسفه، جلد نهم، ترجمه عبدالحسین آذرنگ و سید محمود یوسف ثانی، چاپ چهارم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی
  19. کارمن، تیلور،1390، مرلوپونتی، ترجمه مسعود علیا، تهران، انتشارات ققنوس
  20. کاوفر، اشتفان، چمرو، آنتونی، 1398، پدیدارشناسی، ترجمه نصر مومنی، تهران، انتشارات روزگار نو.
  21. گیدئون، زیگفرید،1392، فضا زمان معماری، ترجمه منوچهر مزینی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی
  22. لیکاف، جرج و جانسون، مارک ال،1394، فلسفه جسمانی ذهن جسمانی و چالش آن با اندیشه غرب، ترجمه جهانشاه میرزابیگی، تهران، انتشارات آگاه، جلد اول
  23. مالگریو، هری فرانسیس،1395، مغز معمار، ترجمه کریم مردمی و سیما ابراهیمی، تهران، انتشارات هنرمعماری قرن.
  24. مالگریو، هری فرانسیس، 1396، خود را بشناس، طراحان از علوم زیستی معاصر چه می توانند بیاموزند برگرفته از کتاب ذهن در معماری، تهران، انتشارات معمار
  25. ماتیوس، اریک،1387، درآمدی به اندیشه‌های مرلوپونتی، ترجمه رمضان برخوردار، تهران، انتشارات گام نو
  26. مرلوپونتی، موریس1391، جهان ادراک، ترجمه فرزاد جابرالانصار، تهران، انتشارات ققنوس
  27. مرلوپونتی، موریس1391، جهان ادراک، ترجمه فرزاد جابرالانصار، تهران، انتشارات ققنوس
  28. موسویان، سمیه و همکاران،1398، تبیین مدل مفهومی مؤلفه‌های مؤثر در شکل‌گیری تجربه معماری، نشریه اندیشه معماری، قزوین، دوره دوم، شماره ششم، صص75-59
  29. مهدلیکوا، آوا، 1394، در جستجوی تجربیات جدید بدن به‌واسطه فضا: نسبت میان سوژه و فضا، ترجمه مهرداد پارسا، تهران، نشریه اطلاعات حکمت و معرفت، سال دهم، شماره ششم
  30. نیک فطرت، مرتضی،1396، خلق اتمسفر در معماری و هنرهای چیدمانی، تهران، مجله شیوه، شماره دوم، ص213
  31. هال، استیون، پالاسما، یوهانی، پرزگومز، آلبرتو (1394) پرسش‌های ادراک، پدیدارشناسی معماری، ترجمه مرتضی نیک فطرت و همکاران، تهران، انتشارات فکرنو
  32. Anderson, Ben (2006) Becoming and being hopeful: Towards a theory of affect. Environment and Planning D: Society and Space 24: 733–752.
  33. Anderson, Ben (2009) Affective atmospheres. Emotion, Space andSociety 2(1): 77–81.
  34. Böhme, G., Zumthor, P., Pallasmaa, J. (2013). OASE #91 Building atmosphere. Rotterdam. nai010 Publishers.
  35. Bo¨hme, Gernot (2013a) The art of the stage set as a paradigm for an aesthetics of Ambiances: International Journal of Sensory Environment, Architecture and Urban Space. Available at: https://ambiances.revues.org/315 (accessed 15 April 2020).
  36. Boehme, Gernot(1993) “Atmosphere as the Fundamental Concept of a New Aesthetics.” Thesis Eleven 113–26. doi:10.1177/072551369303600107.
  37. Böhme, Gernot. 1998. Atmosphäre als Begriff der Ästhetik / Atmosphere as an Aesthetic Concept. Daidalos – Berlin Architectural Journal, no. 68: Konstruktion von Atmosphäre / Constructing p. 112-115.
  38. Böhme, Gernot. 2017. Atmospheric Architectures: The Aesthetics of Felt Spaces. English edition authorised by Böhme himself of his most seminal writings on the subject. Engels-Schwarzpaul, Anna-Christina (ed.). 2017. London: Bloomsbury Academic.
  39. Böhme, Gernot. 2016. The Aesthetics of Atmospheres (Ambiances, Atmospheres and Sensory Experiences of Spaces). English edition authorised by Jean-Paul Thibaud.  Routledge Press; 1st edition 
  40. Watkin, 1986 “De Westerse Cultuur, eengeschiedenis” p. 564-575
  41. Hirschfeld, Christian Cajus Lorenz, 2001, Theory of garden art / C.C.L. Hirshfeld ; edited and translated by Linda B. Parshall. Philadelphia : University of Pennsylvania Press
  42. Gibson, James Jerome. 1966. The Senses Considered as Perceptual Systems. Houghton, Mifflin, Boston.
  43. Gibson,J.(1950),The Perceptipn of the Visual World. Houghton Mifflin,Boston.
  44. Griffero, Tonino (2010) Atmospheres: Aesthetics of EmotionalSpaces. Farnham: Ashgate.
  45. Gullberg,Johanna.2016. Voids and bodies: August Schmarsow, Bruno Zevi and space as a historiographical theme. Journal of Art Historiography Number 14.
  46. Husserl, E. (1982). Ideas pertaining to a Pure Phenomenology and to a Phenomenological Philosophy, (translated by Rojcewicz and A. schuwer), Netherlands: Kluwer Academic Publisher. (Original work published in 1965).
  47. Jarzombek Mark, 1994, De-Scribing the Language of Looking: Wölfflin and the History of Aesthetic Experientialism. Assemblage Journal. No.23,pp.28-69. https://doi.org/10.2307/3171230
  48. Leatherbarrow, David(2009). Architecture Oriented Otherwise. New york: Princeton Architectural Press.
  49. Le Corbusier (1945) Ineffable space. In: Ockman, Joan (ed.) Architecture Culture, 1943–1968: A Documentary Anthology. NewYork: Rizzoli, pp. 64–67.
  50. Merleau-Ponty, Maurice. Phenomenology of Perception. New York: Routledge and Kegan Paul, 2008. Print.
  51. Moustakas, C, E. (1994). Phenomenology research methods. Thousand Oaks, Ca; Sage Publications.
  52. Pallasmaa, Juhani (2011) “Space, Place and Atmosphere - Peripheral Perception in Architectural Experience.” FinnishArchitectural Journal, no. 5.pp: 21-25.
  53. P´erez-G´omez, Alberto (2016) Attunement: Architectural Meaning after the Crisis of Modern Science. Cambridge, MA: MIT Press.
  54. Thibaud, Jean-Paul (2015) The backstage of urban ambiances: When atmospheres pervade everyday experience. Emotion, Space and Society 15(1): 39–46.
  55. Wigley, Mark)1998) “The Architecture of Atmosphere.” Daidalos Architectur pp18–27.
  56. Wright, Frank Lloyd (2008) The Essential Frank Lloyd Wright: Critical Writings on Architecture. Princeton, NJ: Princeton University