جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

تبیین نسبت جغرافیا با فرهنگ ایرانی

نوع مقاله : مقاله های علمی - پژوهشی بنیادی

نویسنده
حسن یعقوب نیا
گروه جغرافیا،دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران
10.22034/jgeoq.2025.415761.4064
چکیده
بنیان‌های فرهنگ ایرانی و تحولات آن، از ترکیب مؤلفه‌های زمان و جغرافیا به وجود آمده و در برابر تغییرات اساسی با طمأنینه و تاب‌آوری رفتار می‌کند. از این‌رو، نگارنده‌ی پژوهش در پی پاسخ به این سؤال بود که «چگونه، دوگانه‌ی‌ جغرافیا و فرهنگ ایرانی بر شکل‌گیری یکی از ویژگی‌های فرهنگی خاص ایرانیان، یعنی تاب‌آوری در مواجهه با مخاطرات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و به ویژه تهاجم‌های خارجی تأثیرگذار بوده است؟» درون‌دادهای پژوهش به روش کتابخانه‌ای گردآوری شده و روش‌شناسی حاکم بر متن از ماهیتی توصیفی- تحلیلی برخوردار است. یافته‌های پژوهش، گویای این است که فرهنگ ایرانی به قدری دارای بُن‌مایه‌های نیرومند است که پیچیدگی رفتاری و مواجهه خاص مردمان آن با تغییرات و بحران‌ها، از رموز پایداری و تاب‌آوری آن بوده است. در نتیجه می‌توان گفت که بنا به تجربه تاریخی ایرانیان، در مواجهه با قدرت‌ها و بحران‌هایی نظیر تحولات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، تغییری بنیادی در ارکان اساسی جامعه ایران به وقوع نپیوست، مگر اینکه با مؤلفه‌های دو‌گانه مذکور در هماهنگی و تناسب قرار داشت؛ در مجموع اینکه، خردِ ایرانی، نیروی هاضمه فرهنگ ایرانی در مقابل سلطه مهاجمان خارجی، پیوست ناگسستنی جان ایرانی با خاک ایرانی و توانایی سازماندهی سیاسی فضا در اقلیمی با ویژگی‌های یگانه آبی، باعث شده تا ایرانیان در برابر مخاطرات محیطی، تحولات ژئوپلیتیکی و حتی بحران‌هایی از نوع بنیان‌افکن، با تکیه بر اندیشه تمدنی خود، رفتاری از جنس تاب‌آوری در ذیل خرد و وطن‌دوستی ایرانی داشته باشند.
کلیدواژه‌ها
جغرافیا
فرهنگ ایرانی
تاب‌آوری
خردِ ایرانی

عنوان مقاله English

Explaining the relationship between geography and Iranian culture

نویسنده English

Hassan Yaghoubnia
Faculty of Humanities.Meybod University. Meybod. Iran
چکیده English

The foundations of Iranian culture and its transformations have emerged from the interplay of the elements of time and geography, and this culture has responded to fundamental changes with composure and resilience. Accordingly, this study seeks to answer the following question: How has the duality of geography and Iranian culture influenced the formation of one of the distinctive cultural characteristics of Iranians, namely resilience in the face of political, social, economic, cultural, and especially external threats and invasions? The data for this research were collected through a library-based method, and the methodological approach governing the text is descriptive–analytical in nature. The findings indicate that Iranian culture possesses such strong foundational elements that the behavioral complexity and the distinctive manner in which its people confront change and crises have constituted the very secrets of its durability and resilience. As a result, it can be argued that, based on the historical experience of Iranians, encounters with powers and crises such as political, economic, and cultural transformations did not lead to fundamental changes in the core pillars of Iranian society, unless such changes were aligned and compatible with the aforementioned dual components. Overall, Iranian wisdom, as the cultural digestive force resisting the domination of foreign invaders; the inseparable bond between the Iranian spirit and Iranian land; and the capacity for political organization of space within an ecological setting characterized by unique water conditions, have enabled Iranians to confront environmental risks, geopolitical transformations, and even foundational crises by relying on their civilizational thought, thus exhibiting a form of resilience rooted in Iranian rationality and patriotism.

کلیدواژه‌ها English

Geography
Iranian Culture
Resilience
Iranian Wisdom

  1. 1.    ابدالی، یعقوب؛ پوراحمد، احمد؛ امینی، میلاد و خندان، اسحاق. (1398). بررسی و مقایسه تاب آوری اجتماعات از پیش ایجاد شده و اجتماعات برنامه ریزی شده به منظور کاهش اثرات سوانح طبیعی (زلزله)؛ مطالعه موردی: شهر نورآباد و مسکن مهر شهر نورآباد. فصلنامه اطلاعات جغرافیایی(سپهر)،28 (110)، 161-147.

    2.    اسکندری نوده، محمد؛ قلی‌پور، یاسر؛ فلاح حیدری، فاطمه و احمدپور، ایوب. (1398). شناسایی ابعاد تاب‌آوری و تأثیر آن بر پایداری شهری (مطالعه موردی: شهر رشت). فصلنامه جغرافیا و پایداری محیط، 9(32)، 77-63.

    3.    اصفهانیان، داوود و کریمی، علیرضا. (1385). «مدینه فاضله» عاملی در جهت همکاری خواجه نصیرالدین طوسی با ایلخانان مغول. پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، 1، 38-27.

    4.    باباخانی، هادی. (1400). سیر تحول عناصر تزئینی اسلامی بناهای تاریخی و مساجد در دوره ایلخانی. فصلنامه معماری سبز، 5(27)، 66-57.

    5.    بهشتی، سید محمد و نجار نجفی، الناز. (1391). فرش ایرانی (پیدا شدن در ساحت معنایی و مادی محیط مشاور). فصلنامه کیمیای هنر، 2(6)، 89-108.

    6.    بیرو، آ.(1370). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمه باقر ساروخانی، تهران: موسسه کیهان.

    7.    چلبی، مسعود.(1375). جامعه شناسی نظم. تهران: نشر نی.

    8.    چهری، طیب؛ صفایی مقدم، مسعود و جوکار، منوچهر. (1396). فضیلت وطن‌دوستی در شاهنامه و نظریه فضیلت ارسطو. فصلنامه مطالعات ملی، 18(70)، 114-99.

    9.    حافظ نیا، محمد رضا. (1395). جغرافیای سیاسی ایران. چاپ اول. تهران: سمت.

    10. خدامرادی، صادق؛ مداحی، محمد ابراهیم؛ احدی، حسن؛ بشارت، محمد علی و مظاهری تهرانی، محمد مهدی. (1400). مقدمه بر مفهوم‌پردازی تاب‌آوری فرهنگی. فصلنامه مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 11(38)، 297-276.

    11. دورانت، ویل. (1378). تاریخ تمدن. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

    12. رفیعیان، مجتبی؛ رضایی، محمدرضا؛ عسگری، علی، پرهیزکار، اکبر و شایان، سیاوش. (1390). تبیین مفهومی تاب‌آوری و شاخص‌سازی آن در مدیریت سوانح اجتماع محور (CBDM). فصلنامه برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 15(4)، 41-19.

    13. زیبا کلام، صادق. (1382). ما چگونه ما شدیم. تهران: انتشارات روزنه.

    14. ستاری، رضا و اسماعیلی، مراد. (1391). بررسی نقش وزیران ایرانی در احیاء و گسترش هویت ملی (در دوران حکومت عباسیان، سامانیان، غزنویان و سلجوقیان). فصلنامه مطالعات ملی، 13(49)، 187-163.

    15. شکویی، حسین. (1346) جغرافیا و مفاهیم جغرافیایی. نشریه میان رشته‌ای دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، شماره84.

    16. شکویی، حسین. (1375). اندیشه‌های نو در فلسفه جغرافیا. تهران: انتشارات گیتاشناسی.  

    17. شهاب‌ الملک‌فرد، جعفر. (1383). بررسی عوامل خشکی و خکشسالی و چگونگی مقابله با آن. اطلاعات سیاسی و اقتصادی، شماره 202-201.

    18. فردوسی، ابوالقاسم. (1391). دیوان کامل شاهنامه فردوسی از روی نسخه مسکو. چاپ چهارم، تهران: انتشارات آدینه سبز.

    19. فلاحی، کیومرث. (1391). رفتارشناسی ایرانیان: درآمدی بر شناخت روحیات، فرهنگ و رفتار مردمان ایران. تهران: انتشارات هنگامه.

    20. کاویانی‌راد، مراد.(1392). جغرافیای انتخابات با تأکید بر انتخابات ریاست جمهوری ایران. تهران: انتشارات دانشگاه خوارزمی.

    21. متیوز، جان ا. و هربرت، دیوید ت.(1391). مبانی علم جغرافیا. ترجمه وحید ریاحی، تهران: انتشارات دانشگاه خوارزمی.

    22. نوری، سید هدایت الله. (1378). درآمدی بر رابطه فرهنگ و محیط. فرهنگ اصفهان، 11، 47-40.   

    1. Holling, C. S.(1973). Resilience and Stability of Ecological Systems. Annual Review of Ecology and Systematics,4, 1-23.
    2. Klein, R.J.T., Nicholls, R.J., & Thomalla, F. (2003). Resilience to natural hazards: how useful is this concept? .Environmental Hazards, 5 (1-2), 35-45.