جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

تحلیل جایگاه ژئوپلیتیک ایران در شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا، واحد یادگار امام خمینی (ره)، شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه جغرافیا، واحد یادگار امام خمینی (ره)، شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار گروه جغرافیای سیاسی، واحد یادگار امام (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jgeoq.2025.556208.4358
چکیده
هدف اصلی این نوشتار "بررسی عوامل موثر بر جایگاه ژئوپلیتیک ایران در شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی" است. نمونه آماری تعداد 15 نفر از متخصصان و نخبگان در حوزه علم سیاست و ژئوپولتیک را در بر می گیرد. تحقیق به صورت کیفی با نمونه گیری به صورت هدفمند گلوله برفی انجام گردید. ابزار تحقیق نیز بر اساس مصاحبه عمیق انجام شد. جمع آوری داده ها به صورت دلفی صورت پذیرفت. یافته های این پژوهش نشان می دهد که عواملی همچون سیاسی، اقتصادی و جغرافیایی می توانند در شکل گیری تمدن نوین اسلامی موثر باشند. نتیجه اینکه ایران به لحاظ سیاسی، اقتصادی و مذهبی نتوانسته در شکل گیری تمدن اسلامی نقش مهمی را ایفا نماید. درحالی که با بهره‌گیری از منابع ژئوپلیتیکی و جغرافیایی با چهار مولفه، اقتصادی با شش مولفه و فرهنگی با پنج مولفه؛ می‌تواند به عنوان یکی از کشورهای پیشتاز و طراز اول در شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی، نقش آفرینی نماید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of Iran's geopolitical position in the formation of the modern Islamic civilization

نویسندگان English

Ibrahim Rouhi Kiase 1
Majid Vali Shariat Panahi 2
Ali Asghar Esmail Pour Roshan 3
1 Phd student, Department of Geography, Y.I.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Geography, Y.I.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geography, Y.I.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The main purpose of this article is to "investigate the factors affecting Iran's geopolitical position in the formation of the modern Islamic civilization." The statistical sample includes 15 experts and elites in the field of political science and geopolitics. The research was conducted qualitatively with purposeful snowball sampling. The research tool was also based on in-depth interviews. Data collection was carried out using Delphi. The findings of this research show that factors such as political, economic, and geographical can be effective in the formation of the modern Islamic civilization. The result is that Iran has not been able to play an important role in the formation of Islamic civilization in political, economic, and religious terms. While by utilizing geopolitical and geographical resources with four components, economic with six components, and cultural with five components; it can play a role as one of the leading and first-class countries in the formation of the modern Islamic civilization.

کلیدواژه‌ها English

Geopolitics
Islamic civilization
Iran
modern Islamic civilization
منابع
احمدی، سید عباس، پارسایی، اسماعیل(1384) جایگاه ایران در نظریههای ژئوپلیتیک، فصلنامه ژئوپلیتیک ویژه نامه دومین کنگره علمی انجمن ژئوپلیتیک ایران، تهران. زمستان.
احمدی، سید عباس،(1389)، نقش مذهب در گسترش حوزه نفوذ مطالعه موردی: تشیع و ایران، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال ششم، دوره 17، شماره 1، تهران.
احمدی، عباس و حافظ نیا محمدرضا؛ (1389) موانع و شیوههای بازدارنده تجدید حیات شیعه در جهان؛ فصلنامه علمی پژوهشی شیعهشناسی، ش 30، تابستان.
احمدی، فرجالله و قزوینی حائری، فرجالله(1389) فرایند اساسی عراق، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علومسیاسی، دوره 40، ش 2، تابستان.
امری، علی (1385). علل نگرانی غرب از انقلاب اسلامی (با تأکید بر عنصر ژئوپلیتیک شیعه)، فصلنامه علومسیاسی، سال نهم، شماره 36.
امری، علی (1390) بررسی و تبیین رویکرد هرمنوتیک در ژئوپلیتیک و جغرافیای سیاسی، رساله دکتری جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.
بیات، مصطفی، (1389). جهان اسلام: ژئوپلیتیک شیعه و توهم هلال شیعی؛ سردرگمی تحلیل گران غربی: هلال شیعی از واقعیت تا عمل، نشریه زمانه، شماره 91 و 92.
ترابی، حمزه. (1399)، نقش و جایگاه جمعیت ایران در تمدن نوین اسلامی،کنفرانس ملی مؤلفه‌های تمدن‌ساز در بیانیه گام دوم انقلاب،مشهد.
ترابی، یوسف (1388). ژئوپلیتیک شیعه در لبنان قبل و بعد از جنگ 33 روزه، فصلنامه شیعهشناسی، شماره 27، 1388.
ترابی، یوسف. (1398)، سیاست­های جمهوری اسلامی در مدیریت تنوعات اجتماعی، دانش سیاسی، 5 (1): 152.
جمالی، جمال. (1386) هلال شیعی و هژمونی آمریکا، فصلنامه شیعهشناسی، سال پنجم، شماره 20.
حاجی یوسفی، امیر محمد. (1388). هلال شیعی، فرصتها و تهدیدها برای جمهوری اسلامی ایران، اعراب و آمریکا، فصلنامه دانش سیاسی، سال پنجم، شماره اول، بهار و تابستان.
حافظ نیا، محمد رضا و احمدی، سید عباس. (1388). تبیین ژئوپلیتیکی اثرگذاری انقلاب اسلامی بر سیاسی شدن شیعیان جهان، فصلنامه شیعهشناسی، سال هفتم، شماره 25.
حافظ نیا، محمدرضا (1386). ژئوپلیتیک انسانگرا؛ فصلنامه ژئوپلیتیک، سال سوم، شماره سوم.
حافظ نیا، محمدرضا،(1384). بررسی وضعیت جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک در ایران، فصلنامه علومسیاسی، سال هشتم، شماره 30.
حافظ نیا، محمد. رضا. (1381). جغرافیای سیاسی ایران، تهران: انتشارات سمت.
حافظنیا، محمدرضا و مراد کاویانیراد (1393)، فلسفه جغرافیای سیاسی، چاپ اول، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
حسینی، سید رضا؛ غفّاری، علی پاشا و اعتمادی بزرگ، امیر. (1399). نظریه جغرافیایی تمدن و امکان ظهور تمدّن نوین اسلامی. فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی, 3(2), 259-288.
حمزه، نزار(1372). حزب الله لبنان از انقلاب اسلامی تا سازش پارلمانی. ترجمه بهروز ابویی مهریزی، دانش سیاسی، پیش شماره سوم، مرکز تحقیقات دانشگاه امامصادق (ع)، بهمن و اسفند.
خمینی، روح الله،(1395) نگرشی موضوعی بر وصیت نامه سیاسی ـ الهی امام خمینی، چ۱۱، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی
دهشیری، محمدرضا و بهرامی، زهرا،1399،ملزومات تمدن و تمدن نوین اسلامی در هستی شناسی امامین انقلاب اسلامی ایران،کنفرانس ملی مؤلفه‌های تمدن‌ساز در بیانیه گام دوم انقلاب،مشهد
سجادپور، سید محمدکاظم، شهابی، سهراب، غفاری، مسعود، صادقی، شمس­الدین. (1390)، ساختار نوین اقتصاد سیاسی بین­الملل و ژئوپولیتیک انرژی ایران (بررسی موردی: حوزه دریای خزر)، رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، 11.
سرخیل، بهنام. (1398). هویت دینی و آینده همگرایی در جهان اسلام ؛ موانع و راهکارها. فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 2(2)،93-116.
صمیمی، سید رشید،(1397) اصول و شاخصه های تمدن نبوی، قم، کتاب طه
فرزانه, محمد باقر, خیاط, علی و صفرپور, هادی. (1397). تبیین عوامل ایجاد تمدن نوین اسلامی از نگاه مقام معظم رهبریپژوهش های اجتماعی اسلامی.
فولر، گراهام و رند رحیم، فرانک. (1382). هویت شیعه، ترجمه خدیجه تبریزی، فصلنامه شیعهشناسی، شماره 3.
قاسمی، فرهاد، (1389). مدل ژئوپلیتیک منطقهای: مطالعه موردی خاورمیانه؛ فصلنامه ژئوپلیتیک، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی، سال ششم، شماره 2.
قربانی، زین العابدین، (1396)علل پیشرفت اسلام و انحطاط مسلمین، چ۴، تهران: فرهنگ اسلامی
کریمیپور، یدالله( 1394)، جغرافیا؛ نخست در خدمت صلح، چاپ اول، تهران: نشر انتخاب، .16-9.
کوهن، سائول برنارد(1389)، ژئوپلیتیک نظام جهانی، ترجمه: عباس کاردان، تهران: انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بینالمللی ابرار معاصر.
گنجی، محمدحسن، (1381)، تقریظ، در ترجمه سیدحسن صدوق ونینی در: کلیدهای ژئوپلیتیک، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
مجتهدزاده، پیروز(1381)، جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، تهران: سمت.
محرمی، توحید. (1397). آینده فرهنگی جمهوری اسلامی و تحقق تمدن نوین اسلامی. فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی, 1(1), 65-89.
موسوی نیا، سیدرضا. (1392)، همسایگی: نظریه­ای برای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامۀ علمی- پژوهشی پژوهش های سیاست اسلامی.
وفادار، مریم و عاشری، رقیه،1399،نقش انقلاب اسلامی ایران و جنبش های اسلامی در تمدن اسلامی،کنفرانس ملی مؤلفه‌های تمدن‌ساز در بیانیه گام دوم انقلاب،مشهد.
References
Fuller, G. and Rand Rahim, F., 2013, Shia Identity, Translated by Khadija Tabrizi, Shia Studies Quarterly,Vol.8, No. 3, PP. 213-248.
Nasr, V., 2006,The Emerging Shia Crescent, Implicationfor U.S, Policy in the Middle East, Third Panel, June 5, Council on Foreign Relationsr, New York.
Pacion, Michael. (1985). Progress in Political Geography, Australia: Croon Helm.
Ratzel, Friedrich (1923), PolitischeGeographie. Berlin: Druck und Verlag Von R. Oldenbourg.
Taylor, Peter. (1990). political Geography, Uk. Langman, Groupuk, 330.
Thompson, K., 2009, A Shia Crescent, Fact or Fiction, Honors Program, University of North Florida.
Walker, M., 2006, The Revenge of the Shia, Wilson Quarterly, Vol. 30, No. 4, PP. 16-20.
Zinolabedin, Y., 2007, The Shia New Geo-political and Interests of Iran, Shia Studies Quarterly, Vol. 9, No.19, PP. 33-50.