تحلیل مردم شناختی باورهای ایرانی در مورد آیین مرگ درکتابهای آداب، معتقدات ایرانی و خشت تا خشت مبتنی بر فرهنگ جغرافیایی

معتمد, رضا; منصور لکورج, محمد هادی; رشیدوش, وحید

doi:10.22034/jgeoq.2026.583959.4466

تحلیل مردم شناختی باورهای ایرانی در مورد آیین مرگ درکتابهای آداب، معتقدات ایرانی و خشت تا خشت مبتنی بر فرهنگ جغرافیایی

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان

رضا معتمد ¹

محمد هادی منصور لکورج ²

وحید رشیدوش ²

¹ دانشجوی دکتری مردم شناسی، گروه علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² گروه علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22034/jgeoq.2026.583959.4466

چکیده

با توجه به اینکه یکی از دغدغه‌های انسان اندیشیدن به مرگ است. انسان از گذشته‌های دور تا کنون، برای غلبه بر هراس و اضطراب ناشی از مرگ و باور آن، آیین‌ها و مناسکی را برپا کرده است تا به این وسیله اضطراب‌هایش را فرو‌نشاند و در این مسیر پرتلاطم زندگی، ادامه راه دهد. هدف از این تحقیق ، مرور و تحلیل مردم شناختی باورها، آداب و آیین مربوط به مرگ و تدفین می‌باشد..این مقاله به روش کیفی و با مطالعه کتابخانه‌ای و اسنادی تهیه شده ‌است. و چارچوب نظری آن بر اساس نظریات ساختارگرایی لویی اشتراوس، کارکردگرایی مالینوفسکی و تفسیرگرایی کلیفورد گیرتز می‌باشد. در این تحقیق با مطالعه کتابها و مقاله‌های مختلف و بررسی روایتهای هانری ماسه در کتاب آداب و معتقدات ایرانی و محمودکتیرایی در کتاب خشت تا خشت ، تحلیلی مردم‌شناختی در موضوع آداب و آیین مربوط به مرگ، تشییع‌جنازه و تدفین ارائه شده است. و نشان‌می‌دهد که انسان چگونه با استفاده از باورها، آیین و مناسک، مراحل از دست دادن عزیزان خود را سپری‌کرده و با آن‌ها وداع می‌کند. و بعضی از این آداب و آیین‌ها از گذشته های دورتا امروز با توجه به نیازها وکارکردشان، تفسیرهای متفاوت از آنها و ساختار جامعه ، با اندک تغییراتی همچنان رایج هستند و پابرجا مانده‌اند. و بعضی به دست فراموشی سپرده شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

آداب و آیین

تدفین

تشییع جنازه

خشت تا خشت

مرگ

عنوان مقاله English

Anthropological analysis of Iranian beliefs about death rituals in books of Iranian customs, beliefs, and brick-by-brick based on geographical culture

نویسندگان English

Reza Motamed ¹

Mohammad Hadi Mansourlakoraj ²

Vahid Rashidvash ²

¹ PhD Student in Anthropology, Department of Social Sciences, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

² Department of Social Sciences, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

چکیده English

Considering that one of the concerns of man is to think about death. From the distant past to the present, man has established rituals and ceremonies to overcome the fear and anxiety caused by death and its belief, in order to quell his anxieties and continue on this turbulent path of life. The purpose of this research is to review and analyze the anthropological beliefs, customs and rituals related to death and burial. This article was prepared using a qualitative method and through library and document study. Its theoretical framework is based on the theories of Louis Strauss's structuralism, Malinowski's functionalism and Clifford Geertz's interpretivism. In this research, by studying various books and articles and examining the narratives of Henry Masse in the book Iranian Customs and Beliefs and Mahmoud Katiraei in the book Brick to Brick, an anthropological analysis has been presented on the subject of customs and rituals related to death, funerals and burials. And it shows how humans go through the stages of losing their loved ones and say goodbye to them using beliefs, rituals, and ceremonies. And some of these customs and rituals from the distant past to the present day, with slight changes, are still prevalent and have remained in place. And some have been forgotten.

کلیدواژه‌ها English

Rituals

burial

funeral

brick by brick

death

Aitchison, C., MacLeod, N. E., Macleod, N. E., & Shaw, S. J. (2001). Leisure and tourism landscapes: Social and cultural geographies. Routledge.

Avgeli, V., Sealy, W., Bakir, A., & Wickens, E. (2021). Tourism for Peace: Critical reflections. Journal On Tourism & Sustainability, 4(2).

Becken, S., & Carmignani, F. (2016). Does tourism lead to peace?. Annals of Tourism Research, 61, 63-79.

Blanchard, L. A., & Higgins-Desbiolles, F. (Eds.). (2013). Peace through tourism: Promoting human security through international citizenship. New York: Routledge.

Boyd, S. W. (2019). Post-conflict tourism development in Northern Ireland: Moving beyond murals and dark sites associated with its past. In Tourism and hospitality in conflict-ridden destinations (pp. 226-239). Routledge.

Brown, F. (1989). Is tourism really a peacemaker?. Tourism Management, 10(4), 270-271.

Browne, K. (2005). Snowball sampling: using social networks to research non‐heterosexual women. International journal of social research methodology, 8(1), 47-60.

Burkart, A. J., & Medlik, S. (1974). Tourism: past, present and future. Tourism: past, present and future., (Ed. 2). London: Heinemann.

Cohen, E. (1984). The sociology of tourism: approaches, issues, and findings. Annual review of sociology, 10(1), 373-392.

Higgins-Desbiolles, F., & Blanchard, L. (2010). Challenging peace through tourism: placing tourism in the context of human rights, justice and peace. Tourism, progress and peace, 35-47.

Higgins-Desbiolles, F., & Whyte, K. P. (2015). Tourism and human rights. The Routledge Handbook of Tourism and Sustainability. Oxon: Routledge, 105-116.

International Institute for Peace through Tourism (IIPT). (2008). IIPT PARTNERS BUILDING A CULTURE OF PEACE THROUGH TOURISM. https://www. iipt. org/newsletter/2008/January. html [Accessed on 29 May 2023].

International Institute for Peace through Tourism (IIPT). (n. d.) Peace through Tourism: An Historical and Future Perspective. https://peacetourism. org/peace-through-tourism-an-historical-and-future-perspective/ [Accessed on 22 May 2023].

Iran Tourism. (2019). Iran Travel Information, Tourism Industry News & Reports. http://irantourismnews. com/iranpeacetourism/

Iriye, A. (2002). Global community: The role of international organizations in the making of the contemporary world. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.

Isaac, R. K., Çakmak, E., & Butler, R. (Eds.). (2019). Tourism and hospitality in conflict-ridden destinations. Routledge.

Jones, P. (1993). Studying society: sociological theories and research practices. Collins Educational, London.

Lewis, J., & Ritchie, J. (2003). Generalising from qualitative research. In J. Ritchie., & J. Lewis (eds.), Qualitative Research Practice: A guide for social students and researchers. London: Sage.

Lickorish, L. J. (1951). The tourist trade and the Cold War. The Tourist Review, 6(3), 157-159.

Light, D. (2017). Progress in dark tourism and thanatourism research: An uneasy relationship with heritage tourism. Tourism management, 61, 275-301.

Lincoln, Y. S., & Guba, G. E. (1985). Naturalistic inquiry. Sage, Beverly Hills, CA

Litvin, S. W. (1998). Tourism: The world's peace industry?. Journal of Travel Research, 37(1), 63-66. doi: 10. 1177/004728759803700108.

Litvin, S. W. (2020). Review and commentary tourism and peace: a review and commentary. Tourism Review International, 23(3-4), 173-181.

Löfgren, O. (1999). On holiday: A history of vacationing (No. 6). Univ of California Press.

Ritzer, G., & Liska, A. (1997). “McDisneyization” and “post-tourism”: Complementary perspectives on contemporary tourism. 1997, 96-109.

Rivera, L. A. (2008). Managing “spoiled” national identity: War, tourism, and memory in Croatia. American Sociological Review, 73(4), 613-634.

UNESCO. (2000). A Carta da Terra. Paris: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. http://www. mma. gov. br/estruturas/agenda21/_arquivos/carta_terra. doc [Accessed on 13 Oct 2023].

UNESCO. (2023). World Heritage List Nominations. UNESCO World Heritage Convention. https://whc. unesco. org/en/nominations/. /building_peace [Accessed on 13 Oct 2023].

Upadhayaya, P. K., Müller-Böker, U., & Sharma, S. R. (2011). Tourism amidst armed conflict: Consequences, copings, and creativity for peace-building through tourism in Nepal. The Journal of Tourism and Peace Research, 1(2), 22-40.

Veal, A. J. (2006). Research methods for leisure and tourism: A practical guide (3^rd ed.). Harlow: Pearson Edu- cation Ltd.

World Heritage Journeys. (n. d.). Discover World Heritage SitesHumanity’s Greatest Tretures. https://visitworldheritage. com/en/home [Accessed on 29 May 2023].

World Tourism Organization. (1980). Manila Declaration on World Tourism. www. eunwto. org/doi/pdf/10. 18111/unwtodeclarations. 1980. 6. 4. 1. [Accessed on 11 Oct 2023].

World Tourism Organization. (2017). UNWTO Tourism Highlights. www. eunwto. org/doi/pdf/10. 18111/9789284419029 [Accessed on 11 Oct 2023].

Zuelow, E. (2015). A history of modern tourism. London: Palgrave.